Nalatenschap afwikkelen: van overlijden tot verdeling

Dit artikel hoort bij na een overlijden: wat moet je regelen?, het overzicht van alle stappen.

Een nalatenschap afwikkelen is meer dan het geld van een bankrekening verdelen. Eerst moet duidelijk zijn wie erfgenaam is, wie mag handelen, wat er in de nalatenschap zit en welke schulden nog betaald moeten worden. De precieze route verschilt per situatie. De volgorde hieronder voorkomt dat je te vroeg verdeelt of een stap overslaat.

1. Kijk of er een testament is

In een testament kan staan wie erfgenaam is, of iemand is onterfd, of er legaten zijn en of er een executeur is benoemd. Is er geen testament, dan bepaalt de wet wie erft. Of er een testament is kan worden nagegaan via het Centraal Testamentenregister.

2. Stel vast wie erft en wie mag handelen

Weten wie familie is, is niet hetzelfde als juridisch vaststellen wie erfgenaam is. Een huwelijk of geregistreerd partnerschap, kinderen en eerdere overlijdens spelen allemaal mee.

Daarnaast is de vraag wie mag handelen. Soms doen de erfgenamen dat samen. Soms is er een executeur. Een bank of instantie kan bewijs vragen voordat iemand namens de nalatenschap iets mag doen.

3. Kies niet te snel

Als erfgenaam kun je de nalatenschap zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Zijn de financiën nog niet duidelijk? Zoek dan eerst uit hoe het ervoor staat en wees terughoudend met alles wat lijkt op beschikken over spullen of geld uit de nalatenschap. Lees de drie keuzes op een rij.

4. Maak een overzicht van bezittingen en schulden

Denk bij bezittingen aan bank- en spaartegoeden, beleggingen, een woning, voertuigen, waardevolle spullen en een onderneming. Denk bij schulden aan de hypotheek, leningen, creditcards, belastingen en openstaande rekeningen. Wie alleen naar het banksaldo kijkt, wordt later verrast. Zie een boedelbeschrijving maken.

5. Regel de bankzaken

Meld het overlijden bij de bank en vraag welke stukken nodig zijn. Of een verklaring van erfrecht nodig is hangt af van de bank en de situatie. Gebruik niet de bankpas of de inloggegevens van de overledene. Lees hoe het deblokkeren van een rekening gaat.

6. Regel een woning apart

Meld het overlijden bij de hypotheekverstrekker en controleer welke lasten en verzekeringen doorlopen. Daarna moet worden bepaald of de woning wordt verkocht, door een erfgenaam wordt overgenomen of voorlopig in de nalatenschap blijft. Zie huis erven.

7. Controleer pensioen en verzekeringen

Niet elke uitkering na een overlijden valt in de nalatenschap. Een begunstiging in een polis kan bepalen wie rechtstreeks recht heeft op het geld. Zie pensioen en AOW na overlijden en een verzekering laten uitkeren.

8. Zeg niet meteen alles op

Abonnementen en contracten moeten uiteindelijk worden beëindigd, maar doe dat in de goede volgorde. E-mail, telefoon en bankafschriften bevatten vaak informatie die je nog nodig hebt. Verzekeringen van een woning moeten juist blijven doorlopen. Eerst inventariseren, dan opruimen. Zie digitale nalatenschap.

9. Betaal schulden in de juiste volgorde

Bij een eenvoudige nalatenschap met genoeg geld worden opeisbare schulden meestal betaald voordat er iets wordt verdeeld. Bij beneficiaire aanvaarding of een nalatenschap met meer schuld dan bezit gelden regels voor de volgorde. Betaal dan niet zomaar de schuldeiser die zich als eerste meldt. Lees meer over een erfenis met schulden.

10. Houd geld apart voor belasting

Voor de erfbelasting moet worden vastgesteld wat iedere erfgenaam krijgt. Daarnaast kunnen er nog aangiften of aanslagen van de overledene openstaan. Zet daarom genoeg geld apart voordat je verdeelt. Voor de aangifte werken wij samen met partners voor de erfbelasting.

11. Speelt het buitenland mee? Begin daar vroeg mee

Woonde de overledene in het buitenland, woont een erfgenaam buiten Nederland of zijn er buitenlandse bezittingen? Dan kunnen er extra regels, vertalingen of een apostille nodig zijn. Zie erfgenamen in het buitenland en vermogen in het buitenland.

12. Verdeel pas wat er echt overblijft

De verdeling komt aan het einde. Eerst moet duidelijk zijn welke bezittingen er zijn, welke schulden en kosten nog betaald moeten worden, hoeveel belasting er apart moet en of er legaten zijn. Pas dan weet je wat er tussen de erfgenamen verdeeld kan worden.

Wie doet de afwikkeling?

Zonder executeur regelen de erfgenamen het samen. Zij kunnen iemand machtigen voor het praktische werk. Is er een executeur, dan heeft die een eigen taak. Bij beneficiaire aanvaarding zijn de erfgenamen samen vereffenaar, tenzij de rechtbank iemand anders benoemt. Kijk daarom bij elke handeling eerst in welke rol iemand optreedt.

Hoe lang duurt het?

Daar is geen vaste termijn voor. Een nalatenschap met één erfgenaam en een duidelijk testament is iets anders dan een nalatenschap met een woning, een onderneming, schulden of erfgenamen die het oneens zijn. De betere vraag is: welke stap houdt het nu tegen?

Wanneer heb je een notaris nodig?

Niet voor elke praktische stap. Wel als officieel moet worden vastgesteld wie erfgenaam is, als een instantie om een verklaring van erfrecht vraagt, als een woning moet worden overgedragen of als niet duidelijk is wie wat mag. Voor andere onderdelen heb je eerder een belastingadviseur of advocaat nodig. Twijfel je of je een verklaring nodig hebt? Doe dan de erfrecht-check.