Nalatenschap afwikkelen: de stappen op volgorde

Kort antwoord

Beheren betekent het vermogen veilig houden en lopende zaken regelen. Vereffenen betekent de nalatenschap volgens de wettelijke regels afhandelen met oog voor schuldeisers. Verdelen betekent vastleggen wat iedere erfgenaam krijgt. De afwikkeling is praktisch klaar als de noodzakelijke betalingen en leveringen zijn afgerond, de administratie is verantwoord en resterende verplichtingen zijn geregeld.

Dit artikel hoort bij na een overlijden: wat moet je regelen?, het overzicht van alle stappen.

Een nalatenschap afwikkelen is meer dan het geld van een bankrekening verdelen. Eerst moet duidelijk zijn wie erfgenaam is, wie mag handelen, wat er in de nalatenschap zit en welke schulden nog betaald moeten worden. De precieze route verschilt per situatie. De volgorde hieronder voorkomt dat je te vroeg verdeelt of een stap overslaat.

Wat is het verschil tussen beheren, vereffenen en verdelen?

Onderdeel	Wat gebeurt er?	Wie doet het?	Wat is het resultaat?
Beheren	Bezittingen veiligstellen, administratie verzamelen en lopende zaken regelen	De bevoegde erfgenamen, executeur, vereffenaar of gevolmachtigde	Het vermogen blijft onder controle
Vereffenen	Vermogen en schulden onderzoeken en schuldeisers volgens de toepasselijke regels behandelen	Erfgenamen als vereffenaars of een benoemde vereffenaar	De schuldenafwikkeling is afgerond
Verdelen	Vastleggen welke goederen en bedragen naar iedere erfgenaam gaan	De erfgenamen of iemand met een passende bevoegdheid	De gezamenlijke nalatenschap wordt geheel of gedeeltelijk verdeeld

In het dagelijks taalgebruik wordt ieder betaalwerk soms vereffenen genoemd. De wettelijke vereffening is een specifieke afwikkelingsroute. Die geldt in beginsel na beneficiaire aanvaarding of als de rechtbank een vereffenaar benoemt. Er bestaan uitzonderingen. Lees het verschil tussen executeur en vereffenaar.

Niet iedere erfenis eindigt met een verdeling tussen meerdere personen. Bij één erfgenaam is er niets onderling te verdelen. Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende de goederen en krijgen kinderen een geldvordering. Ook dan blijven administratie en schuldenafwikkeling nodig.

1. Kijk of er een testament is

In een testament kan staan wie erfgenaam is, of iemand is onterfd, of er legaten zijn en of er een executeur is benoemd. Is er geen testament, dan bepaalt de wet wie erft. Of er een testament is kan worden nagegaan via het Centraal Testamentenregister. Hoe je het testament daarna opvraagt, lees je in hoe je een testament vindt.

2. Stel vast wie erft en wie mag handelen

Weten wie familie is, is niet hetzelfde als juridisch vaststellen wie erfgenaam is. Een huwelijk of geregistreerd partnerschap, kinderen en eerdere overlijdens spelen allemaal mee.

Daarnaast is de vraag wie mag handelen. Soms doen de erfgenamen dat samen. Soms is er een executeur. Een bank of instantie kan bewijs vragen voordat iemand namens de nalatenschap iets mag doen.

3. Kies niet te snel

Als erfgenaam kun je de nalatenschap zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Zijn de financiën nog niet duidelijk? Zoek dan eerst uit hoe het ervoor staat en wees terughoudend met alles wat lijkt op beschikken over spullen of geld uit de nalatenschap. Lees de drie keuzes op een rij.

4. Maak een overzicht van bezittingen en schulden

Denk bij bezittingen aan bank- en spaartegoeden, beleggingen, een woning, voertuigen, waardevolle spullen en een onderneming. Denk bij schulden aan de hypotheek, leningen, creditcards, belastingen en openstaande rekeningen. Wie alleen naar het banksaldo kijkt, wordt later verrast. Zie een boedelbeschrijving maken.

5. Regel de bankzaken

Meld het overlijden bij de bank en vraag welke stukken nodig zijn. Of een verklaring van erfrecht nodig is hangt af van de bank en de situatie. Gebruik niet de bankpas of de inloggegevens van de overledene. Lees hoe het deblokkeren van een rekening gaat.

6. Regel een woning apart

Meld het overlijden bij de hypotheekverstrekker en controleer welke lasten en verzekeringen doorlopen. Daarna moet worden bepaald of de woning wordt verkocht, door een erfgenaam wordt overgenomen of voorlopig in de nalatenschap blijft. Zie huis erven.

7. Controleer pensioen en verzekeringen

Niet elke uitkering na een overlijden valt in de nalatenschap. Een begunstiging in een polis kan bepalen wie rechtstreeks recht heeft op het geld. Zie pensioen en AOW na overlijden en een verzekering laten uitkeren.

8. Zeg niet meteen alles op

Abonnementen en contracten moeten uiteindelijk worden beëindigd, maar doe dat in de goede volgorde. E-mail, telefoon en bankafschriften bevatten vaak informatie die je nog nodig hebt. Verzekeringen van een woning moeten juist blijven doorlopen. Eerst inventariseren, dan opruimen. Zie digitale nalatenschap. Wat je bij het ontruimen van een woning al mag, lees je in woning ontruimen en spullen verdelen.

9. Betaal schulden in de juiste volgorde

Bij een eenvoudige nalatenschap met genoeg geld worden opeisbare schulden meestal betaald voordat er iets wordt verdeeld. Bij beneficiaire aanvaarding of een nalatenschap met meer schuld dan bezit gelden regels voor de volgorde. Betaal dan niet zomaar de schuldeiser die zich als eerste meldt. Hoe het geld bij vereffening over de schuldeisers wordt verdeeld, lees je in wat een uitdelingslijst is. Lees meer over een erfenis met schulden.

10. Houd geld apart voor belasting

Erfbelasting en de inkomstenbelasting van de overledene zijn verschillende belastingen. Bepaal welke aangiften nodig zijn en wie ze verzorgt. Houd ook rekening met nog te ontvangen teruggaven en openstaande aanslagen.

Voor overlijden in 2026 of later noemt de Belastingdienst een aangiftetermijn voor de erfbelasting van twintig maanden na de overlijdensdatum. Voor overlijden in 2025 of eerder geldt in beginsel acht maanden. Controleer altijd de datum in de aangiftebrief en eventuele bijzondere omstandigheden. De termijn om aangifte te doen is geen verplichting om met alle andere werkzaamheden te wachten.

Zet voldoende geld apart voor belastingen en nog lopende kosten. Welke vrijstellingen en tarieven gelden, hangt af van het jaar van overlijden. De bedragen voor 2026 en 2027 staan op de pagina tarieven en vrijstellingen erfbelasting. Voor hulp bij de aangifte verwijzen wij naar partners voor de erfbelasting.

11. Speelt het buitenland mee? Begin daar vroeg mee

Woonde de overledene in het buitenland, woont een erfgenaam buiten Nederland of zijn er buitenlandse bezittingen? Dan kunnen er extra regels, vertalingen of een apostille nodig zijn. Zie erfgenamen in het buitenland en vermogen in het buitenland.

12. Verdeel pas wat er echt overblijft

De verdeling komt aan het einde. Eerst moet duidelijk zijn welke bezittingen er zijn, welke schulden en kosten nog betaald moeten worden, hoeveel belasting er apart moet en of er legaten zijn. Pas dan weet je wat er tussen de erfgenamen verdeeld kan worden. Hoe je de verdeling vastlegt, lees je in de akte van verdeling. Overlijdt een erfgenaam voordat er verdeeld is? Lees wat er dan met zijn erfdeel gebeurt. Wanneer een legataris zijn legaat kan opeisen, lees je in wanneer een legaat moet worden uitbetaald.

Wie doet de afwikkeling?

Zonder executeur regelen de erfgenamen een gewone onverdeelde nalatenschap in beginsel samen. Zij kunnen iemand machtigen voor het praktische werk. Een executeur met beheer vertegenwoordigt hen binnen zijn taak. Een afwikkelingsbewindvoerder kan ruimere bevoegdheden hebben.

Moet na beneficiaire aanvaarding wettelijk worden vereffend? Dan zijn in beginsel alle erfgenamen samen vereffenaar, tenzij de rechtbank iemand benoemt. Een bevoegde executeur kan soms aanblijven bij aantoonbaar ruimschoots voldoende vermogen. Bij de wettelijke verdeling geldt een bijzondere regel voor de vereffeningsplicht.

Lees wie welke taken en bevoegdheden heeft, de ruimschootsverklaring en de boedelvolmacht. Stel de rolverdeling vast voordat iemand gaat tekenen.

Hoe lang duurt het?

Daar is geen vaste termijn voor. Een nalatenschap met één erfgenaam en een duidelijk testament is iets anders dan een nalatenschap met een woning, een onderneming, schulden of erfgenamen die het oneens zijn. De betere vraag is: welke stap houdt het nu tegen?

Wanneer heb je een notaris nodig?

Niet voor elke praktische stap. Wel als officieel moet worden vastgesteld wie erfgenaam is, als een instantie om een verklaring van erfrecht vraagt, als een woning moet worden overgedragen of als niet duidelijk is wie wat mag. Voor andere onderdelen heb je eerder een belastingadviseur of advocaat nodig. Twijfel je of je een verklaring nodig hebt? Doe dan de erfrecht-check. Wil je begeleiding bij de hele afwikkeling? Lees wat een boedelnotaris doet.

Wat je regelt, hangt ook af van wie er is overleden. Lees wat er speelt als het gaat om je partner, je vader of moeder of je kind.

Welk document je bij welke stap nodig hebt, staat in welke documenten heb je nodig na een overlijden.

Wanneer is de nalatenschap werkelijk afgewikkeld?

De uitbetaling aan erfgenamen is niet automatisch het eindpunt. Er kan nog een belastingaanslag, een eigendomsoverdracht of een onopgeloste vordering volgen. Controleer daarom niet alleen het banksaldo maar ook wat er nog openstaat.

Controle	Wanneer kun je dit afronden?
Bezittingen en schulden	Het overzicht is voldoende compleet en onzekerheden zijn onderzocht
Schulden en legaten	Opeisbare verplichtingen zijn correct betaald of er zijn rechtsgeldige afspraken over gemaakt
Belastingen	Benodigde aangiften zijn gedaan en betalingen of voldoende onderbouwde reserves zijn geregeld
Verdeling en levering	Afspraken zijn vastgelegd en goederen zijn rechtsgeldig geleverd waar dat nodig is
Verantwoording	De beheerder heeft zijn rekening en verantwoording afgelegd aan wie daarop recht heeft
Restzaken	Duidelijk is wie latere post, teruggaven en eventuele nieuwe schulden behandelt

Bij wettelijke vereffening moeten eerst de vereffeningsregels worden afgerond. Een verklaring van erfrecht bevestigt wie erft en wie bevoegd is. Het is geen verklaring dat de hele erfenis klaar is.

Wie maakt de eindafrekening?

De persoon die heeft beheerd maakt duidelijk wat er is ontvangen en betaald. Een executeur moet bij het einde van zijn beheer rekening en verantwoording afleggen aan degene die hem in het beheer opvolgt. De verplichtingen van een vereffenaar of bewindvoerder volgen uit hun eigen regels. Een gevolmachtigde moet zijn werkzaamheden en administratie kunnen verantwoorden volgens de gemaakte afspraken en toepasselijke rechtsverhouding.

Neem de tijd om een eindafrekening te controleren. Vraag om onderliggende stukken als iets onduidelijk is. Een akkoord of decharge aan de beheerder is iets anders dan het laten verdwijnen van rechten van schuldeisers.

Wat als later nog vermogen of een schuld wordt gevonden?

Een vergeten goed kan aanleiding geven tot een aanvullende verdeling. Een nieuwe schuld moet juridisch worden beoordeeld. Daarbij tellen onder meer de wijze van aanvaarding en de eerdere afwikkeling mee. Meldt zich na een afgeronde vereffening nog een schuldeiser? Dan kan die zich volgens de wet alleen nog verhalen op wat er van de nalatenschap over is en in sommige gevallen op wat erfgenamen of legatarissen al hebben ontvangen. Maak daarom afspraken over de contactpersoon en de bewaring van het dossier.