Woning ontruimen en spullen verdelen na een overlijden: wat mag al?

Dit artikel hoort bij na een overlijden: wat moet je regelen?, het overzicht van alle stappen.

Na een overlijden wil je vaak snel duidelijkheid: de huur loopt door, de verhuurder vraagt wanneer de woning leeg is en familie vraagt naar spullen. Toch is opruimen iets anders dan beheren. Wie te vroeg spullen verkoopt, weggeeft of meeneemt, kan daarmee ongemerkt de erfenis zuiver aanvaarden. Dan ben je ook aansprakelijk voor de schulden van de overledene. Hieronder lees je wat al kan, wat beter nog even wacht en hoe je de spullen eerlijk verdeelt.

Op deze pagina: waarom niet meteen opruimen · wat al mag · wat nog niet · een huurwoning · eerst vastleggen · spullen verdelen · veelgestelde vragen

Waarom je niet meteen alles opruimt

Als erfgenaam kies je of je de erfenis zuiver aanvaardt, beneficiair aanvaardt of verwerpt. Beneficiair aanvaarden en verwerpen doe je met een verklaring bij de rechtbank. Zuiver aanvaarden kan ook blijken uit wat je doet. Volgens de wet aanvaard je zuiver als je je ondubbelzinnig gedraagt als iemand die dat al heeft gedaan, bijvoorbeeld door spullen uit de nalatenschap te verkopen of ze op een andere manier buiten het bereik van schuldeisers te brengen.

Dat heeft gevolgen. Wie zuiver aanvaardt, krijgt de bezittingen én de schulden. Zijn er meer schulden dan bezittingen, dan kan dat je eigen geld kosten. Een gemaakte keuze kun je niet terugdraaien. Alleen bij een schuld die je niet kende en ook niet hoefde te kennen, kun je de kantonrechter vragen om alsnog beneficiair te aanvaarden. Lees de drie keuzes op een rij.

Weet je zeker dat er meer bezit dan schuld is en zijn alle erfgenamen het eens, dan is het risico klein. Twijfel je over de financiën, wacht dan met alles wat op wegdoen lijkt tot je hebt gekozen.

Wat mag al wel?

Alles wat nodig is om de nalatenschap in stand te houden, is beheer. Dat mag en het is verstandig:

• de woning afsluiten en bijhouden wie een sleutel heeft;
• de opstal- en inboedelverzekering laten doorlopen;
• bederfelijk eten weggooien, planten water geven en huisdieren onderbrengen;
• de post openen of laten doorsturen, want daar zitten vaak rekeningen en polissen tussen;
• meterstanden noteren;
• waardevolle spullen veilig opbergen, zonder ze te verdelen;
• papieren verzamelen: bankafschriften, polissen, belastingbrieven en contracten;
• de uitvaart regelen. Een passende uitvaart mag uit de nalatenschap worden betaald.

Wat beter nog niet?

Zolang je nog niet hebt gekozen of zolang niet duidelijk is wie erfgenaam is, wacht je beter met:

• spullen verkopen, zoals de auto, meubels of sieraden;
• spullen weggeven, aan familie of aan de kringloop;
• spullen voor jezelf meenemen, ook een aandenken;
• geld opnemen of overmaken met de bankpas of de inloggegevens van de overledene;
• schulden betalen aan de schuldeiser die zich als eerste meldt;
• de woning te koop zetten.

Ook een klein aandenken komt in strikte zin uit de nalatenschap. Spreek met de andere erfgenamen af wie wat bewaart en neem het pas mee als duidelijk is hoe de nalatenschap ervoor staat. Is er een executeur benoemd, dan beheert die de spullen. Overleg dan eerst met hem. Lees wat een executeur mag.

Een huurwoning: wanneer moet je eruit?

Een huurcontract eindigt niet door een overlijden. De huur loopt dus door en wordt betaald uit de nalatenschap. De erfgenamen kunnen de huur binnen zes maanden na het overlijden opzeggen, met een opzegtermijn van ten minste een maand. Huur opzeggen valt niet onder wat de wet als zuiver aanvaarden noemt.

Woonde de overledene niet alleen? Dan gelden andere regels:

• Een medehuurder, zoals een getrouwde partner, zet de huur voort als huurder.
• Een partner zonder medehuurderschap die er zijn hoofdverblijf had en een gezamenlijke huishouding voerde, zet de huur zes maanden voort. Wie langer wil blijven, moet binnen die zes maanden naar de rechter.

Wil de verhuurder de woning snel leeg terug terwijl de erfgenamen nog niet hebben gekozen? Vraag om uitstel of sla de spullen tijdelijk op. Lukt dat niet, kies dan eerst. Aanvaard je beneficiair, dan zijn de erfgenamen samen vereffenaar en regel je de ontruiming in die rol, met een lijst van wat er was en wat het opbracht. Kosten van opslag en ontruiming komen in de regel ten laste van de nalatenschap.

Gaat het om een koopwoning, lees dan huis erven. Woonde je samen in het huis, lees ook kan ik in ons huis blijven wonen als mijn partner overlijdt.

Eerst vastleggen wat er is

Voordat er iets de deur uit gaat, leg je vast wat er is. Dat helpt bij de keuze om te aanvaarden, bij de aangifte erfbelasting en bij de verdeling. En het voorkomt later discussie over wat er was.

• Maak per kamer foto's, ook van kasten en laden.
• Maak een lijst van spullen met waarde: sieraden, kunst, een auto, verzamelingen.
• Bewaar alle papieren op één plek.
• Noteer wat de verhuurder, de bank of anderen al hebben meegekregen.

Die lijst is het begin van een boedelbeschrijving. Lees een boedelbeschrijving maken.

Spullen verdelen: zo voorkom je ruzie

Spullen verdelen is een verdeling van de nalatenschap. Daarvoor moeten alle erfgenamen het eens zijn. Verdeel pas als duidelijk is dat de schulden betaald kunnen worden.

Kijk eerst in het testament

Staat er in het testament dat iemand een bepaald voorwerp krijgt, dan is dat een legaat. Dat voorwerp gaat niet mee in de gewone verdeling. De executeur of de erfgenamen geven het af aan degene die het krijgt. Zijn er schulden, dan gaan die voor. Kijk ook of er een codicil is: een handgeschreven briefje waarin de overledene sieraden, meubels of andere persoonlijke spullen aan iemand gaf. Lees wat een legaat is en wat een codicil is.

Een manier die vaak werkt

1. Laat iedereen de lijst met foto's zien.
2. Laat ieder opschrijven wat hij of zij graag wil hebben.
3. Wil maar één persoon iets hebben, dan is dat meestal snel geregeld.
4. Willen meer mensen hetzelfde, kies dan om de beurt of spreek een waarde af en verreken die.
5. Wat niemand wil, verkoop je of breng je weg als laatste stap.

Spullen met veel emotionele waarde zijn vaak lastiger dan spullen met veel geld. Neem daar de tijd voor. Lukt het niet om het eens te worden, lees dan de erfgenamen zijn het niet eens.

Veelgestelde vragen

Mag ik de auto van mijn vader of moeder verkopen?

Wacht daarmee tot je hebt gekozen en duidelijk is wie mag handelen. Een verkoop is precies het soort handeling waarmee je zuiver kunt aanvaarden. Is er een executeur, dan kan hij de auto verkopen als dat nodig is om schulden te betalen.

Mag ik met de bankpas de huur betalen?

Nee. Gebruik niet de bankpas of de inloggegevens van de overledene. Meld het overlijden bij de bank en vraag hoe lopende rekeningen betaald kunnen worden. Lees hoe het deblokkeren van een rekening gaat.

Wie betaalt het ontruimen?

De kosten van opslag, ontruiming en een eventuele schoonmaak komen in de regel ten laste van de nalatenschap. Bewaar de bonnen.

De verhuurder dreigt de spullen weg te gooien. Wat nu?

De huur loopt door tot hij is opgezegd en de opzegtermijn voorbij is. Tot dan mag de verhuurder de spullen niet zomaar weghalen. Leg afspraken over het opleveren schriftelijk vast.

Welke instanties je nog meer moet laten weten, van de verhuurder tot de energieleverancier, staat op wie moet je informeren na een overlijden.