De nalatenschap afwikkelen

Heeft de overledene in zijn testament een executeur benoemd, dan wikkelt die de nalatenschap af. Hij beheert het geld, betaalt de schulden en legt aan het eind verantwoording af. Is er geen executeur, dan doen de erfgenamen het samen. Voor belangrijke beslissingen hebben ze dan elkaars toestemming nodig.

Erfgenamen kunnen samen één van hen of een ander, zoals een notaris, een volmacht geven om het werk te doen. Dat maakt het contact met de bank en andere instanties een stuk eenvoudiger.

Om bij de bank en andere instanties te laten zien wie er mag handelen, vraag je meestal een verklaring van erfrecht aan. Een executeur gebruikt een verklaring van executele. Meer over zijn taken lees je in het thema De executeur.

Voordat er iets betaald of verdeeld wordt, maak je een lijst van alles wat de overledene had en alles wat hij nog moest betalen. Die lijst heet een boedelbeschrijving. Zo weet je of er meer bezit dan schuld is, en heb je het overzicht dat je later nodig hebt voor de verdeling en de aangifte erfbelasting.

• Bezittingen: bankrekeningen, spaargeld, de woning, beleggingen, de auto, de inboedel en geld dat de overledene nog tegoed had.
• Schulden: de hypotheek, leningen, openstaande rekeningen, belastingen en de kosten van de uitvaart.
• Wat vóór het overlijden geregeld was: schenkingen en leningen aan erfgenamen, omdat die bij de verdeling kunnen meetellen.

Neem de waarde op de dag van het overlijden. Bankafschriften, de WOZ-beschikking en de laatste aangifte inkomstenbelasting helpen je op weg. Weet je niet bij welke banken de overledene rekeningen had, dan kun je dat laten uitzoeken.

Uit de nalatenschap worden eerst de schulden betaald, zoals de uitvaart, openstaande rekeningen en belastingen. Daarna komt wat een partner of kind volgens de wet kan vragen, zoals de legitieme portie. Dan volgen de legaten: wat de overledene in zijn testament aan een bepaalde persoon of een goed doel heeft nagelaten. Pas wat er dan overblijft, wordt verdeeld.

1. de schulden van de overledene, de kosten van de uitvaart en de kosten van de afwikkeling, zoals het loon van de executeur;
2. wat een partner of kind op grond van de wet kan vragen, zoals de legitieme portie van een onterfd kind;
3. de legaten uit het testament;
4. wat overblijft, verdelen de erfgenamen.

Heb je nog niet gekozen of je de erfenis aanvaardt, betaal dan geen rekeningen met geld van de overledene. Dat kan gelden als zuiver aanvaarden. Weet je niet zeker of er genoeg is om alle schulden te betalen, kies dan eerst. Bij beneficiair aanvaarden geldt een eigen volgorde. Duikt er later nog een schuldeiser op, dan lees je in de artikelen hieronder hoe je daarmee omgaat.

Artikel 4:7 BW (schulden van de nalatenschap)

Als de schulden en legaten betaald zijn, verdelen de erfgenamen wat overblijft. Dat gaat volgens het testament, of zonder testament volgens de wet. Erfgenamen mogen samen ook een andere verdeling afspreken, zolang iedereen het eens is. Elke erfgenaam kan op elk moment vragen om te verdelen, tenzij het testament iets anders zegt.

Krijgt één erfgenaam of een deel van de erfgenamen de woning of ander onroerend goed, dan is daarvoor een notariële akte van verdeling nodig. Ook als een erfgenaam minderjarig is of onder bewind of curatele staat, gaat de verdeling via de notaris. In andere gevallen mag je geld en spullen zelf verdelen. Leg dan wel vast wie wat krijgt en laat alle erfgenamen tekenen.

Was de overledene getrouwd of had hij een geregistreerd partner, waren er kinderen en is er geen testament, dan krijgt de partner volgens de wet alles en hebben de kinderen een vordering. Wat dat betekent, lees je in het thema Wie erft er zonder testament?. Een kind dat onterfd is, kan zijn legitieme portie vragen; zie het thema Het testament na een overlijden.

Artikelen 3:178, 3:182 en 3:183 BW (verdeling)

Zijn de erfgenamen het niet eens over de afwikkeling of de verdeling, praat dan eerst met elkaar, eventueel met een notaris of een mediator erbij. Lukt dat niet, dan kan een deskundige een bindend advies geven. Als laatste stap kan een erfgenaam de rechter vragen de verdeling vast te stellen.

1. Samen praten, met alle stukken op tafel.
2. Een notaris of mediator die met jullie naar een oplossing zoekt.
3. Bindend advies van een deskundige, bijvoorbeeld over de waarde van een huis of erfstuk.
4. De rechter, die de verdeling vaststelt als jullie er samen niet uitkomen.

Ben je erfgenaam en wikkelt een executeur de nalatenschap af, dan heb je recht op informatie en aan het eind op een rekening en verantwoording. Lees in het thema De executeur wat je kunt doen als je vindt dat hij zijn werk niet goed doet.

Artikel 3:185 BW (verdeling door de rechter)