Wie erft er zonder testament?

Zonder testament zoekt de wet de erfgenamen in vier groepen. Alleen de eerste groep waarin iemand kan erven, krijgt de erfenis. Binnen die groep erft ieder in principe een gelijk deel.

1. de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen;
2. de ouders, broers en zussen; de ouders krijgen ieder minstens een kwart;
3. de grootouders en hun nakomelingen, zoals ooms, tantes, neven en nichten;
4. de overgrootouders en hun nakomelingen.

Een halfbroer of halfzus krijgt de helft van het deel van een volle broer of zus.

Is een kind of een broer of zus al overleden, dan nemen diens kinderen die plaats in. Zo komen er soms kleinkinderen of neven en nichten in beeld. Is er uit geen enkele groep iemand, dan gaat de erfenis naar de staat. Familie die verder weg staat dan de zesde graad erft niet.

Of er echt geen testament is, wordt nagegaan in het Centraal Testamentenregister. Ga daar niet vanuit voordat het is gecontroleerd. Welke regels er gelden als er wel een testament is, lees je in het thema Het testament na een overlijden.

Artikelen 4:10 tot en met 4:12 BW

Was de overledene getrouwd of geregistreerd partner en zijn er kinderen, dan geldt de wettelijke verdeling. De langstlevende partner krijgt alle bezittingen en betaalt de schulden. De kinderen krijgen een vordering in geld ter grootte van hun erfdeel, die in de regel pas opeisbaar is als de langstlevende overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering komt.

Eerst: wat was van de overledene?

Waren ze getrouwd in gemeenschap van goederen, dan is de helft van de gemeenschap al van de langstlevende. Alleen de andere helft valt in de erfenis. Wie sinds 1 januari 2018 trouwde zonder huwelijkse voorwaarden, heeft een beperkte gemeenschap. Wat je vóór het huwelijk al had en wat je erfde of kreeg, blijft dan in de regel buiten de gemeenschap. Zijn er huwelijkse voorwaarden, dan bepalen die wat van de overledene was.

Is er geen partner maar wel kinderen, dan erven de kinderen ieder een gelijk deel. Is er een partner maar geen kind, dan erft de partner alles.

De langstlevende kan de wettelijke verdeling binnen drie maanden na het overlijden ongedaan maken met een verklaring bij de notaris. Soms is dat gunstig, bijvoorbeeld voor de erfbelasting. Laat je daarover adviseren.

Artikelen 4:13 (wettelijke verdeling), 4:18 (ongedaan maken) en 4:19 BW (wilsrechten)

Wie er erft, hangt af van de familie van de overledene. De wet kijkt naar huwelijk, geregistreerd partnerschap en familiebanden. Hoe lang je samen was of hoe goed je voor iemand zorgde, telt niet mee.

• Partner, niet getrouwd: Wie alleen samenwoonde, is zonder testament geen erfgenaam. Ook een samenlevingscontract maakt je geen erfgenaam. Wel kan erin staan dat de spullen van jullie samen naar jou gaan. Dat heet een verblijvingsbeding.
• Vader of moeder: Was de overleden ouder getrouwd of geregistreerd partner, dan krijgt die partner alles en hebben de kinderen een vordering. Dat geldt ook als die partner niet jouw andere ouder is. Was hij of zij niet getrouwd, dan erven de kinderen samen.
• Een kind: Had het kind zelf een partner of kinderen, dan erven zij. Zo niet, dan erven de ouders en de broers en zussen.
• Samengesteld gezin: Een stiefkind dat niet is geadopteerd erft niet van de stiefouder. Na een tweede huwelijk kunnen spullen zo bij de familie van de nieuwe partner terechtkomen. De kinderen houden wel hun vordering in geld en kunnen in sommige gevallen goederen opeisen.
• Geen partner of kinderen: Dan erven de ouders en de broers en zussen. Vrienden en buren erven alleen via een testament.

Erft er een kind mee dat jonger is dan 18 jaar, dan handelt de ouder of de voogd namens het kind. De wet beschermt het kind: het kan niet met de schulden van de overledene blijven zitten.

• Een minderjarige aanvaardt altijd beneficiair, dus onder voorbehoud. Zuiver aanvaarden kan niet.
• Verwerpen namens het kind kan alleen met toestemming van de kantonrechter.
• Wat het kind erft, wordt beheerd tot het meerderjarig is.

Heeft geen van de ouders nog gezag, dan komt er een voogd. Heeft de ouder die als laatste het gezag had iemand aangewezen in een testament of in het gezagsregister, dan is dat het uitgangspunt. Anders beslist de rechter.

De erfgenamen beslissen samen. Is er één niet te bereiken of laat hij niets horen, dan staat de afwikkeling stil. Verdeel de erfenis dan niet alvast: zijn deel blijft voor hem gereserveerd.

• Onvindbaar: De notaris zoekt via registers, bij de familie en zo nodig in het buitenland. Levert dat niets op, dan kan de rechter iemand aanwijzen die zijn belangen behartigt.
• Werkt niet mee: Begin met een gesprek. Loopt het echt vast, dan kan de rechter hem een termijn stellen om te kiezen of iemand aanwijzen die de erfenis afwikkelt.
• Onder bewind of curatele: Dan beslist de bewindvoerder of curator namens die erfgenaam, soms met toestemming van de kantonrechter.

Zijn de erfgenamen het niet eens over de verdeling? Lees wat je dan kunt doen.