Overleden met minderjarige kinderen: wat moet er geregeld worden?

Als een ouder van jonge kinderen overlijdt, gaat het om twee dingen die je goed uit elkaar moet houden. Wie zorgt er voor de kinderen? En wat gebeurt er met wat ze erven? Dit artikel gaat over allebei, ook voor de situatie dat je ex-partner is overleden.

Wie heeft het gezag?

Beide ouders hadden gezag. Dan houdt de overlevende ouder het gezag en oefent het vanaf nu alleen uit. Er is geen procedure nodig. Dat geldt ook als jullie gescheiden waren.

Alleen de overleden ouder had gezag. Dan beslist de rechter wie het gezag krijgt. De andere juridische ouder staat daarbij sterk. Bij ongehuwde ouders is dit vaker de situatie dan mensen denken, vooral bij kinderen die vóór 2023 zijn erkend. Zie erkenning en gezag.

Er is geen ouder meer. Dan komt er een voogd. Hebben de ouders in een testament of in het gezagsregister iemand aangewezen, dan is dat het uitgangspunt. Anders beslist de rechter. Lees wie krijgt de zorg voor de kinderen.

Wat erven de kinderen?

Dat hangt af van de situatie van de overleden ouder.

• Getrouwd of geregistreerd partner. Zonder testament krijgt de partner de bezittingen en krijgen de kinderen een vordering die pas later opeisbaar wordt. Dat geldt ook als die partner een stiefouder is. Zie partner overleden.

• Gescheiden of alleenstaand. Zonder testament zijn de kinderen samen de erfgenamen. Een ex-partner erft niet.

• Ongehuwd samenwonend. De partner erft zonder testament niet. De kinderen zijn erfgenaam.

Wie beheert het erfdeel?

Het erfdeel is van de kinderen, maar ze mogen er niet zelf over beschikken tot ze meerderjarig zijn. Meestal beheert de ouder met gezag het. Is je ex-partner overleden, dan beheer jij dus vaak het geld dat je kinderen van hem of haar erven.

Dat kan anders zijn. In een testament kan de overleden ouder een bewindvoerder hebben aangewezen, bijvoorbeeld een broer, een zus of een vriend. Dat gebeurt vaak juist om te voorkomen dat een ex-partner het erfdeel beheert. Kijk daarom altijd of er een testament is via het Centraal Testamentenregister. Zie ook testamentair bewind.

Wat de kantonrechter ermee te maken heeft

De wet beschermt minderjarigen tegen beslissingen die ze zelf niet kunnen overzien. Daarom:

• kan een ouder of voogd namens een kind niet zuiver aanvaarden; het kind aanvaardt beneficiair;

• is voor verwerpen namens een kind toestemming van de kantonrechter nodig;

• is ook voor sommige beslissingen over het geld van het kind toestemming nodig, bijvoorbeeld bij de verkoop van een huis waarin het kind een deel heeft.

Lees minderjarige erfgenamen en verwerpen namens je kind.

Inkomen en uitkeringen voor het gezin

• Partner van de overledene. Er kan een partnerpensioen zijn, en onder voorwaarden een Anw-uitkering.

• Kinderen. Een pensioenregeling kan een wezenpensioen kennen. Zijn beide ouders overleden, dan kan er een wezenuitkering zijn.

• Alimentatie. Was je gescheiden, dan stopt de alimentatie die je ex-partner betaalde. Kijk of er een verzekering of pensioen tegenover staat.

Zie pensioen en uitkeringen na een overlijden.

Wat je nu doet

1. Nagaan wie het gezag had en of er een voogd is aangewezen.

2. Nagaan of er een testament is, met een bewindvoerder of voogd.

3. Uitzoeken wat de kinderen erven en wie dat beheert.

4. Pensioen en uitkeringen aanvragen.

5. Bij twijfel over aanvaarden of verwerpen: eerst laten uitzoeken, want voor kinderen gelden aparte regels.