Een erfgenaam overlijdt tijdens de afwikkeling: wat nu?

Kort antwoord

Overlijdt een erfgenaam nadat de oorspronkelijke overledene is overleden? Dan verdwijnt zijn erfdeel meestal niet. Zijn vermogenspositie kan overgaan op zijn eigen erfgenamen. Er zijn dan twee nalatenschappen die afzonderlijk moeten worden beoordeeld. Het testament en een al gemaakte keuze over de eerste erfenis kunnen bepalend zijn.

Een tweede overlijden maakt de afwikkeling vaak ingrijpender. Niet alleen voor de familie maar ook voor de administratie. De notaris moet opnieuw vaststellen wie recht heeft op welke positie en wie daarover mag handelen. Geld overmaken naar de kinderen van de overleden erfgenaam is niet zonder meer de juiste oplossing.

Waarom is de volgorde van overlijden belangrijk?

Er is een wezenlijk verschil tussen iemand die al vóór de oorspronkelijke overledene is overleden en iemand die daarna overlijdt. Bij het eerste overlijden wordt vastgesteld wie op dat moment erfgenaam is. Wie daarna overlijdt kan dus al een erfdeel of een andere erfrechtelijke aanspraak hebben verkregen.

De algemene regel van artikel 4:182 BW is dat voor overgang vatbare rechten en verplichtingen bij overlijden overgaan op de erfgenamen. In het testament kunnen voorwaarden staan die invloed hebben op de uitkomst. Denk aan een bepaling over kort na elkaar overlijden of een regeling met een tweede verkrijger. Laat die bepalingen eerst uitleggen.

Erven de kinderen automatisch rechtstreeks van opa?

Niet alleen doordat hun ouder tijdens de afwikkeling overlijdt. Plaatsvervulling en het erven van de vermogenspositie van een later overleden ouder zijn verschillende routes. In die tweede route is het testament van die ouder van belang. Ook een echtgenoot, geregistreerd partner of een andere benoemde erfgenaam kan daardoor een rol krijgen.

Bij de wettelijke verdeling in de tweede nalatenschap kan een langstlevende echtgenoot bovendien de goederen verkrijgen terwijl kinderen een geldvordering krijgen. Het is dus niet altijd zo dat alle kinderen zelf over het oorspronkelijke erfdeel mogen meebeslissen. Lees hoe de wettelijke verdeling werkt.

Fictief voorbeeld met twee nalatenschappen

Jan overlijdt en laat zijn kinderen Eva en Mark ieder de helft van zijn nalatenschap na. Er geldt in dit voorbeeld geen bijzondere voorwaarde. Eva aanvaardt de erfenis. Voordat de nalatenschap van Jan is verdeeld overlijdt Eva. Eva heeft haar partner Noor bij testament tot enig erfgenaam benoemd.

Na het vaststellen en aanvaarden van Eva’s nalatenschap kan Noor Eva’s positie in de onverdeelde nalatenschap van Jan verkrijgen. Mark krijgt niet ineens de hele nalatenschap van Jan. Ook ontvangen eventuele kinderen van Eva niet automatisch haar helft rechtstreeks van Jan. De twee testamenten en beide afwikkelingen moeten in samenhang worden beoordeeld.

Het voorbeeld gaat uitsluitend over de juridische route. Het bevat geen berekening van erfbelasting of persoonlijke schuldaansprakelijkheid.

Wat als de erfgenaam nog geen keuze had gemaakt?

Controleer of de overleden erfgenaam de eerste nalatenschap al zuiver of beneficiair had aanvaard of had verworpen. Een eerdere keuze kan niet eenvoudig opnieuw worden gedaan omdat iemand later overlijdt. Ook gedragingen kunnen voor een eerdere aanvaarding van belang zijn.

Was er nog geen keuze? Dan vraagt de overgang van de positie en het keuzerecht om een afzonderlijke beoordeling. De erfgenamen van de later overledene kunnen ook hun eigen keuze over diens nalatenschap moeten maken. Er gelden niet automatisch dezelfde gevolgen voor beide erfenissen. Laat de twee keuzes en eventuele lopende termijnen daarom naast elkaar zetten voordat iemand geld ontvangt of goederen verdeelt.

Welke stukken verzamel je?

De overlijdensgegevens van beide personen.
De testamenten van beide overledenen.
De bestaande verklaring van erfrecht van de eerste nalatenschap.
Bewijs van gemaakte keuzes over het aanvaarden of verwerpen.
De boedelbeschrijving en de stand van de eerste afwikkeling.
Volmachten en afspraken die al voor de verdeling zijn gemaakt.

Een verklaring van erfrecht voor de tweede nalatenschap kan nodig zijn om de rechtsopvolgers aan te tonen. Vraag de betrokken notaris welk nieuw of aanvullend bewijs nodig is. Een bestaand document over de eerste nalatenschap wordt door het tweede overlijden niet vanzelf inhoudelijk onwaar. Het beschrijft alleen niet altijd meer wie op dit moment bevoegd kan handelen.

Wat verandert er bij de verdeling?

Werk het dossier bij met de opvolgende rechthebbenden en hun vertegenwoordigers. Ga niet ervan uit dat een eerdere volmacht ongewijzigd kan worden gebruikt na het overlijden van de volmachtgever. Laat de geldigheid en eventuele uitzonderingen controleren. Betrokken banken en de notaris kunnen nieuwe bewijsstukken verlangen.

Houd de administratie van beide nalatenschappen apart. Het oorspronkelijke erfdeel is niet hetzelfde als vrij beschikbaar geld. Aan de eerste nalatenschap kunnen nog schulden verbonden zijn en in de tweede nalatenschap kunnen andere schuldeisers bestaan. Een beheerder van de tweede nalatenschap wordt niet automatisch beheerder van alle goederen van de eerste.

Was de overleden erfgenaam ook executeur?

Dan zijn er twee vragen: wie zijn vermogenspositie verkrijgt en wie het executeurswerk overneemt. De functie gaat niet vanzelf mee met de erfenis. Lees daarvoor wat er gebeurt als een executeur overlijdt.

Wat kun je nu doen?

Meld het tweede overlijden aan de notaris en de huidige beheerder. Verzamel de stukken van beide nalatenschappen. Laat vaststellen wie de overleden erfgenaam opvolgt en wie namens die personen mag handelen voordat de verdeling doorgaat. Voor de oorspronkelijke stappen lees je het stappenplan voor de afwikkeling.

Bronnen

Geraadpleegd op 10 oktober 2026.