Erven in een samengesteld gezin

In een samengesteld gezin doet het wettelijk erfrecht precies wat je waarschijnlijk niet wilt. Het is de situatie waarin een testament het meeste verschil maakt.

Stiefkinderen erven niet

Dat is het eerste dat mensen verrast. Hoe lang je ook voor een kind hebt gezorgd. Als het niet je eigen kind is en je hebt het niet geadopteerd dan is het geen erfgenaam.

Wil je dat het kind van je partner van jou erft dan moet je het in je testament benoemen. Doe je dat niet dan krijgt het niets.

Er is wel een fiscale tegemoetkoming. Een stiefkind wordt voor de erfbelasting doorgaans gelijkgesteld met een eigen kind. Het lage tarief en de kindvrijstelling gelden dan ook. Maar dat helpt alleen als het kind ook daadwerkelijk iets krijgt.

Het tweede-huwelijk-probleem

Dit is het scenario waar het echt misgaat. Stel je bent hertrouwd en je hebt kinderen uit je eerste huwelijk.

Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap dan geldt de wettelijke verdeling. Je echtgenoot krijgt alle goederen. Je kinderen krijgen een vordering in geld. Die vordering is pas opeisbaar in de gevallen die de wet noemt. Het overlijden van de echtgenoot hoort daarbij en ook zijn faillissement of toepassing van de schuldsaneringsregeling. In je testament kun je daar extra opeisbaarheidsgronden aan toevoegen.

Woon je samen zonder te trouwen dan geldt de wettelijke verdeling niet. Je partner is dan zelfs helemaal geen erfgenaam tenzij je dat in een testament regelt.

Overlijdt jouw partner daarna dan gaat het restant naar diens erfgenamen. Dat zijn de kinderen van je partner. Jouw kinderen krijgen alleen hun vordering en die is inmiddels misschien weinig waard. Het vermogen dat jij hebt opgebouwd is grotendeels bij de andere familie terechtgekomen.

De oplossingen

De tweetrapsmaking. Je partner erft en gebruikt het vermogen. Wat er bij diens overlijden nog over is gaat naar jouw kinderen. Zo blijft de langstlevende verzorgd zonder dat het vermogen definitief van familie wisselt. Er zitten wel nadelen aan. De administratie is bewerkelijk en de fiscale afwikkeling is complex.

Een vruchtgebruiktestament. Je partner krijgt het vruchtgebruik. Je kinderen krijgen de bloot eigendom. Bij overlijden van de partner groeit dat aan tot vol eigendom.

De wettelijke verdeling met een rentebepaling. Je kunt in je testament regelen welke rente er over de geldvorderingen van de kinderen loopt. Die rente bepaalt mede hoe de vordering meegroeit met het vermogen dat de langstlevende overhoudt. Het is ook een fiscale keuze met gevolgen. Laat het doorrekenen.

De uitsluitingsclausule. Zorg dat wat jouw kinderen krijgen niet in een gemeenschap van goederen van hun eigen partner valt.

Wat er verder aan hoort

Wilsrechten. De wet kent kinderen in een aantal omschreven situaties het recht toe om goederen op te eisen ter waarde van hun vordering. Hertrouwen van de langstlevende is een van die situaties. Er zijn vier wilsrechten en ze werken verschillend. Je kunt ze in je testament uitsluiten of juist verruimen. Bespreek dat bewust want de uitwerking verschilt sterk per gezinssituatie.

Voogdij. Zijn er minderjarige kinderen uit je eerste relatie dan is de vraag wie de zorg krijgt als jij wegvalt. Dat is niet automatisch je nieuwe partner.

De einde-relatie-clausule. Je kunt bepalen dat je partner niets erft als de relatie al is geëindigd op het moment van overlijden. Dat voorkomt dat een ex per ongeluk erfgenaam blijft.

Praat erover

Regel het samen en vertel het aan alle kinderen. In samengestelde gezinnen ontstaan de heftigste conflicten niet over geld maar over het gevoel te zijn gepasseerd. Uitleg vooraf neemt daar het meeste van weg.