Het testament van een ondernemer
Zonder testament komt je bedrijf terecht bij je wettelijke erfgenamen. Wat je regelt om de onderneming door te laten lopen en wat de BOR fiscaal betekent.
Door mr R.T. van Leeuwen, notaris te Utrecht02-09-20264 min lezen
Voor een ondernemer is een testament geen papieren formaliteit. Het bepaalt of het bedrijf de weken na jouw overlijden overleeft. Zonder testament valt de onderneming toe aan je wettelijke erfgenamen. Dat zijn niet per se de mensen die het bedrijf kunnen voortzetten.
Het probleem bij een BV
Ben je enig aandeelhouder en enig bestuurder dan valt er veel stil op het moment dat je overlijdt. De aandelen vererven en de erfgenamen zijn samen aandeelhouder. Zij moeten een bestuurder benoemen. Zolang dat niet is gebeurd is er niemand die de BV kan vertegenwoordigen.
Hoe lang dat duurt hangt af van twee dingen. Zijn de erfgenamen het eens en is er in de statuten iets geregeld dan kan het snel gaan. Ontbreekt een regeling of zijn ze het oneens dan duurt het lang.
Drie dingen die dat oplossen:
Een belet- en ontstentenisregeling in de statuten. Die wijst aan wie tijdelijk het bestuur waarneemt als er geen bestuurder is. Controleer of jouw statuten die regeling bevatten. In oudere akten ontbreekt hij vaak of is hij te beperkt.
Een executeur met de juiste bevoegdheden. Een executeur beheert de nalatenschap en de aandelen horen daarbij. Hoe ver dat beheer reikt als het gaat om het uitoefenen van stemrecht is een kwestie van uitleg. Het testament en de statuten bepalen dat samen. Laat daarom uitdrukkelijk vastleggen wat de executeur rond de aandelen mag en stem dat af op de statuten. Dan hoeft daar achteraf geen discussie over te ontstaan.
Een legaat van de aandelen. Je kunt de aandelen legateren aan degene die het bedrijf moet voortzetten. Dan is meteen duidelijk waar ze heen gaan.
Bij een eenmanszaak of vof
Hier zit niets tussen jou en het bedrijf. De onderneming valt rechtstreeks in de nalatenschap. Bij een vof staat vaak al iets in de vennootschapsakte over overlijden van een vennoot. Zorg dat je testament daarop aansluit. Een verblijvingsbeding in de vennootschapsakte en een andersluidend testament leveren een conflict op dat je niet wilt.
De fiscale kant: de BOR
De bedrijfsopvolgingsregeling maakt het mogelijk om ondernemingsvermogen met een grote vrijstelling te vererven. In 2026 is het ondernemingsvermogen tot 1.543.500 euro volledig vrijgesteld van erfbelasting. Over het meerdere geldt een vrijstelling van 75 procent. Over de rest is erfbelasting verschuldigd waarvoor uitstel van betaling mogelijk is.
De voorwaarden zijn streng. Het moet gaan om een actieve onderneming en niet om beleggingsvermogen. Bij vererving moet de overledene minimaal een jaar eigenaar zijn geweest. De verkrijger moet de onderneming daarna ten minste drie jaar voortzetten. Bij aandelen moet hij die drie jaar houden.
De bedragen en voorwaarden wijzigen regelmatig. De regeling is de afgelopen jaren in stappen aangepast. Laat je situatie dus periodiek doorrekenen.
Het punt dat het vaakst wordt gemist
De BOR verlaagt de belasting maar lost de liquiditeit niet op. Als één kind het bedrijf krijgt en de andere kinderen recht hebben op een gelijk deel dan moet er geld komen om hen uit te kopen. Dat geld zit meestal in het bedrijf. Precies daar wringt het.
Denk na over een overlijdensrisicoverzekering. Of over een regeling waardoor de vorderingen van de andere kinderen pas later opeisbaar worden. Of over een verdeling waarbij de opvolger het bedrijf krijgt en de anderen worden gecompenseerd uit het overige vermogen.
Reken daarbij met de totale waarde van wat de opvolger verkrijgt en niet alleen met wat er als erfdeel op papier staat. Het bedrijf is meestal het grootste bestanddeel en dat bepaalt hoeveel er nog te compenseren valt.
Combineer met een levenstestament
Een testament regelt de situatie na je overlijden. Een levenstestament regelt de situatie waarin je nog leeft maar uitgeschakeld bent. Voor een ondernemer is dat tweede scenario minstens zo waarschijnlijk. Regel ze samen.