De akte van verdeling: wanneer heb je die nodig en wat staat erin?

Dit artikel hoort bij na een overlijden: wat moet je regelen?, het overzicht van alle stappen.

De verdeling is de laatste stap van de afwikkeling. Eerst moet duidelijk zijn wie de erfgenamen zijn, wat er in de nalatenschap zit en welke schulden betaald moeten worden. Daarna spreken de erfgenamen af wie wat krijgt. Die afspraak leg je vast in een akte van verdeling. Hieronder lees je wanneer je zo'n akte nodig hebt, wanneer de notaris moet meedoen en wat erin staat.

Op deze pagina: wat een akte van verdeling is · wanneer heb je hem nodig? · wanneer moet het bij de notaris? · wat staat erin? · de stappen · belasting · als je het niet eens wordt · veelgestelde vragen

Wat is een akte van verdeling?

Na een overlijden is de nalatenschap van alle erfgenamen samen. Ieder heeft een aandeel in het geheel, maar niemand is eigenaar van een bepaald deel. Met een verdeling komt daar een einde aan: de ene erfgenaam krijgt de woning, de ander het spaargeld, een derde de auto. Een akte van verdeling is het stuk waarin die afspraak staat.

Volgens de wet is een verdeling alleen geldig als alle erfgenamen meedoen, zelf of via iemand die zij hebben gemachtigd. Doet er één niet mee, dan is de verdeling in beginsel nietig. Komen de erfgenamen er samen niet uit, dan kan de rechter de verdeling vaststellen. Heeft het testament een afwikkelingsbewindvoerder benoemd met de bevoegdheid om te verdelen, dan kan die de verdeling regelen.

Wanneer heb je een akte van verdeling nodig?

Niet altijd. Of je een akte nodig hebt, hangt af van wat er te verdelen is en van het testament.

• Er is één erfgenaam. Dan valt er niets te verdelen.
• De wettelijke verdeling geldt. Was de overledene getrouwd of geregistreerd partner en had hij kinderen, dan krijgt de partner zonder testament in de regel alle bezittingen en krijgen de kinderen een vordering in geld. De verdeling is dan al door de wet gemaakt. Lees wat de wettelijke verdeling betekent.
• Alles wordt verkocht en het geld gedeeld. Dan is een korte schriftelijke afspraak vaak genoeg.
• Een erfgenaam krijgt de woning of iets anders van waarde. Dan is een akte van verdeling de gewone weg.

Wanneer moet het bij de notaris?

De wet laat de erfgenamen vrij in de vorm, maar in een aantal gevallen moet de notaris meedoen:

• Er zit een woning of ander registergoed in de nalatenschap. Krijgt een erfgenaam de woning, dan moet die aan hem worden overgedragen. Dat gaat bij een registergoed altijd met een notariële akte die in het Kadaster wordt ingeschreven.
• Een erfgenaam is minderjarig of staat onder curatele. Hij mist dan het vrije beheer over zijn goederen. De verdeling moet dan in de regel bij notariële akte gebeuren en de kantonrechter moet haar goedkeuren, tenzij de rechter anders bepaalt. Lees minderjarige erfgenamen.

Bewind is iets anders. Staat een erfgenaam onder bewind, dan vertegenwoordigt de bewindvoerder hem bij de verdeling, met de toestemming of machtiging die daarvoor nodig is. Een notariële akte met goedkeuring van de kantonrechter is dan niet automatisch verplicht. Lees een erfgenaam onder bewind of curatele.

In andere gevallen mag het ook zonder notaris, met een onderhandse akte die alle erfgenamen tekenen. Een notariële akte heeft dan nog steeds voordelen. De notaris controleert of iedereen meedoet die moet meedoen en een verdeling bij notariële akte waar toch iemand ontbrak, is niet zomaar nietig: die erfgenaam moet haar binnen een jaar nadat hij ervan hoorde laten vernietigen.

Wat staat er in een akte van verdeling?

• wie de erfgenamen zijn en hoe groot ieders aandeel is;
• wat er in de nalatenschap zit, met de waarden waarop jullie zijn uitgekomen;
• welke schulden er waren en wie welke schuld nog voor zijn rekening neemt;
• wie welk goed krijgt;
• de vergoeding wegens overbedeling: wat een erfgenaam betaalt als hij meer krijgt dan zijn aandeel of ontvangt als hij minder krijgt;
• schenkingen die moeten worden meegeteld, als het testament of de schenking dat bepaalt;
• wat er gebeurt met goederen die later nog opduiken.

Spreken jullie af dat één erfgenaam een schuld overneemt, bijvoorbeeld de hypotheek bij de woning, dan geldt die afspraak tussen jullie. Tegenover de schuldeiser ontslaat zo'n afspraak de andere erfgenamen niet vanzelf. Bij een hypotheek moet de bank daarmee instemmen. Regel dat vooraf.

Schenkingen tellen niet vanzelf mee. Lees of een schenking aan één kind meetelt bij de erfenis.

De stappen naar een verdeling

1. Stel vast wie erft. Dat staat in de verklaring van erfrecht. Lees alles over de verklaring van erfrecht.
2. Breng alles in kaart. Maak een boedelbeschrijving met de bezittingen en de schulden. Lees een boedelbeschrijving maken.
3. Betaal de schulden en houd geld apart voor de belasting. Verdeel pas wat er echt overblijft.
4. Spreek de waarden af. Bij een woning helpt een taxatie, zodat niemand later twijfelt over de waarde.
5. Maak de afspraak. Wie krijgt wat en welke vergoeding wegens overbedeling wordt er betaald?
6. Leg het vast en teken. Bij een woning bij de notaris, die de akte ook laat inschrijven in het Kadaster.

Je mag ook eerst een deel verdelen, bijvoorbeeld het geld op de bank, en de woning later. Wordt er bij de verdeling iets vergeten, dan kan dat later alsnog worden verdeeld. Hoe je de spullen in huis verdeelt, lees je in woning ontruimen en spullen verdelen.

Belasting bij de verdeling

Krijgt een erfgenaam bij de verdeling meer dan zijn aandeel, dan betaalt hij de anderen een vergoeding wegens overbedeling. Dat maakt de toedeling nog geen koop. Bij een echte verdeling van een nalatenschap kan de woning daarom zonder overdrachtsbelasting aan één erfgenaam worden toegedeeld, ook als die de andere erfgenamen uitbetaalt.

De erfbelasting gaat over wat iedere erfgenaam erft volgens het testament of de wet, niet over de verdeling zelf. Laat de gevolgen voor de aangifte vooraf bekijken. Lees belastingen en schulden na een overlijden.

Als je het niet eens wordt

Iedere erfgenaam kan in beginsel op elk moment verdeling vragen. Soms kan dat tijdelijk niet, bijvoorbeeld omdat de erfgenamen hebben afgesproken nog niet te verdelen, de rechter de verdeling heeft uitgesteld of eerst de schulden betaald moeten worden. Komen de erfgenamen er samen niet uit, dan kan een van hen de rechter vragen de verdeling vast te stellen. De rechter kan dan bijvoorbeeld een goed aan één erfgenaam toedelen tegen een vergoeding aan de anderen of bepalen dat het goed wordt verkocht en de opbrengst gedeeld. Hij houdt daarbij rekening met de belangen van alle erfgenamen.

Een gang naar de rechter kost tijd en geld. Probeer het daarom eerst samen of met hulp van een mediator. Lees de erfgenamen zijn het niet eens.

Veelgestelde vragen

Kan een verdeling worden teruggedraaid?

In bijzondere gevallen. Heeft een erfgenaam zich vergist in de waarde van wat er verdeeld werd en is hij daardoor voor meer dan een kwart benadeeld, dan kan hij de verdeling laten vernietigen. Dat kan tot drie jaar na de verdeling. De andere erfgenamen kunnen dat voorkomen door het tekort aan te vullen.

Moeten alle erfgenamen bij de notaris komen?

Alle erfgenamen moeten meedoen, maar dat kan ook met een volmacht. Wie niet kan komen, machtigt een ander om namens hem te tekenen.

Wie betaalt de akte van verdeling?

Meestal de nalatenschap, dus de erfgenamen samen naar verhouding van hun aandeel. Jullie kunnen ook iets anders afspreken.

De executeur wil verdelen. Mag dat?

Een gewone executeur beheert en betaalt de schulden, maar verdeelt niet. Zelfstandig verdelen kan hij doorgaans alleen als het testament hem ook tot afwikkelingsbewindvoerder benoemt, met de bevoegdheid om te verdelen. Lees de drie soorten executeurs en wat een executeur mag.