De drie soorten executeurs: wat mag welke?

Dit artikel hoort bij na een overlijden: wat moet je regelen?, het overzicht van alle stappen.

In het kort

Eén woord, drie rollen
De wet kent één executeur. Wat hij mag, hangt af van wat er in het testament staat. In de praktijk spreek je van drie soorten.
Beperkte executeur
Regelt alleen wat het testament noemt, meestal de uitvaart. Hij beheert de nalatenschap niet.
Beheersexecuteur
De wettelijke standaard: hij beheert de nalatenschap en betaalt de schulden. Hij verdeelt niet.
Afwikkelingsbewindvoerder
Heeft ruimere bevoegdheden en kan, als het testament dat regelt, ook verkopen en verdelen zonder toestemming van de erfgenamen.
Waar je het ziet
In de tekst van het testament en in de verklaring van executele van de notaris.

Iemand is in een testament als executeur benoemd. Maar wat mag hij nu precies? Dat verschilt sterk. De ene executeur regelt alleen de uitvaart, de andere beheert het hele vermogen en weer een ander mag de erfenis zelfs verdelen. Hieronder lees je welke drie soorten er zijn, waar je het verschil aan ziet en waar je op let als je zelf een executeur kiest.

Op deze pagina: één woord, drie rollen · de beperkte executeur · de beheersexecuteur · de afwikkelingsbewindvoerder · de drie naast elkaar · welke heb je? · zelf een executeur kiezen · veelgestelde vragen

Eén woord, drie rollen

In de wet staat één executeur. Die heeft een vaste taak, tenzij de overledene in zijn testament iets anders heeft bepaald. Dat mag ruimer of juist beperkter. Notarissen en erfgenamen spreken daarom vaak van drie soorten executeurs. Het zijn geen wettelijke namen, maar ze helpen om snel te zien wat iemand mag.

Iemand wordt pas executeur als hij de benoeming na het overlijden aanvaardt. Weigeren mag ook. Wie handelingsonbekwaam is, failliet is of zelf onder bewind staat, kan geen executeur worden.

De beperkte executeur

Deze executeur heeft alleen de taak die het testament noemt. Meestal gaat het om de uitvaart: hij regelt de begrafenis of crematie en zorgt dat die betaald wordt. Soms krijgt hij er een klein onderdeel bij, zoals het afgeven van persoonlijke spullen aan wie ze krijgt.

Hij beheert de nalatenschap niet. De erfgenamen regelen de rest zelf. In de praktijk heet hij ook wel uitvaartexecuteur.

De beheersexecuteur

Dit is de executeur zoals de wet hem bedoelt als het testament niets anders zegt. Hij beheert de goederen van de nalatenschap en betaalt de schulden die tijdens zijn beheer betaald moeten worden. Daarbij hoort onder meer:

een boedelbeschrijving maken met een voorlopige lijst van de schulden;
de bekende schuldeisers vragen hun vordering in te dienen;
de nalatenschap vertegenwoordigen tegenover de bank, instanties en schuldeisers;
spullen verkopen als dat nodig is om de schulden te betalen. De keuze wat er verkocht wordt, maakt hij zoveel mogelijk in overleg met de erfgenamen. Heeft een erfgenaam bezwaar, dan kan die de kantonrechter laten beslissen.

Zolang hij beheert, kunnen de erfgenamen niet zonder zijn medewerking over de goederen beschikken. Wat hij niet doet, is de erfenis verdelen. Dat blijft een zaak van de erfgenamen zelf.

Zijn taak eindigt als zijn werk klaar is. De erfgenamen kunnen het beheer ook zelf beëindigen als de schulden zijn betaald of als er anderhalf jaar is verstreken sinds hij de nalatenschap in beheer kon nemen. De kantonrechter kan die termijn op zijn verzoek verlengen. Aan het einde legt hij rekening en verantwoording af.

De afwikkelingsbewindvoerder

Soms benoemt het testament de executeur ook tot bewindvoerder over de nalatenschap, met als doel de afwikkeling. Dat heet een executeur-afwikkelingsbewindvoerder. Het testament kan zijn bevoegdheden ruimer maken dan die van een gewone executeur. Hoe ruim, staat in de tekst van het testament.

Vaak mag hij dan:

bezittingen verkopen, ook als dat niet nodig is om schulden te betalen;
de nalatenschap verdelen zonder dat de erfgenamen daarvoor toestemming geven.

Dat is handig als er veel erfgenamen zijn, als zij ver weg wonen of als er onenigheid te verwachten is. De erfgenamen hebben dan minder te zeggen over de afwikkeling, maar zij houden recht op informatie en verantwoording.

De drie naast elkaar

Wat mag hij?	Beperkte executeur	Beheersexecuteur	Afwikkelingsbewindvoerder
De uitvaart regelen	Ja	Ja	Ja
De nalatenschap beheren	Nee	Ja	Ja
Schulden betalen	Nee	Ja	Ja
Spullen verkopen	Nee	Alleen als het nodig is voor de schulden	Ja, als het testament dat regelt
De erfenis verdelen	Nee	Nee	Ja, als het testament dat regelt

De tabel geeft het gebruikelijke beeld. Wat er in het testament staat, gaat altijd voor.

Welke executeur heb je?

Dat lees je in het testament. Staat er alleen dat iemand executeur is, dan gaat het in de regel om een beheersexecuteur. Staat er dat iemand alleen de uitvaart regelt, dan is het een beperkte executeur. Staat er ook bewind of een bevoegdheid om te verdelen, dan is het een afwikkelingsbewindvoerder.

De executeur laat met een verklaring van executele van de notaris zien wie hij is en wat hij mag. Lees het verschil tussen een verklaring van erfrecht en van executele. Heb je het testament nog niet, lees dan hoe je een testament vindt en opvraagt.

Als erfgenaam heb je recht op informatie: de executeur moet je alle gewenste inlichtingen geven over hoe hij zijn taak uitvoert. Wat hij in de praktijk doet en mag, lees je in executeur na een overlijden.

Zelf een executeur kiezen

Maak je een testament, dan kies je niet alleen wie executeur wordt maar ook wat hij mag. Een paar vragen helpen:

Kunnen je erfgenamen het samen af? Dan is een beheersexecuteur vaak genoeg of soms alleen een beperkte executeur voor de uitvaart.
Zijn er veel erfgenamen of verwacht je onenigheid? Dan geeft een afwikkelingsbewindvoerder meer rust.
Familie of een professional? Een familielid kent de situatie en de mensen. Een professional, zoals een notaris of een gespecialiseerd bureau, staat verder van de familie af en rekent een vergoeding.
Een reserve. Benoem iemand voor als de eerste executeur wegvalt of geef de kantonrechter de bevoegdheid om een vervanger te benoemen.

Je kunt ook twee executeurs benoemen. Tenzij je iets anders bepaalt, kan ieder van hen alles alleen doen. Zijn ze het oneens, dan beslist de kantonrechter.

Spreek ook de beloning af. Staat er niets in het testament, dan krijgt de executeur volgens de wet eenmalig 1% van het nettovermogen op de sterfdag. Lees wat mag een executeur kosten. Een familielid ziet daar vaak van af, maar leg het dan wel vast. Lees ook wat een executeur is.

Veelgestelde vragen

Moet ik de benoeming als executeur aannemen?

Nee. Je wordt pas executeur als je de benoeming na het overlijden aanvaardt. Je kunt ook weigeren. Twijfel je lang, dan kan een belanghebbende de kantonrechter vragen een termijn te stellen.

Mag een erfgenaam ook executeur zijn?

Ja, dat komt veel voor. Een kind kan executeur zijn en tegelijk erfgenaam.

Mag de executeur het huis verkopen?

Een beheersexecuteur alleen als dat nodig is om de schulden te betalen en dan zoveel mogelijk in overleg met de erfgenamen. Een afwikkelingsbewindvoerder heeft meestal meer ruimte. Lees een woning uit de nalatenschap verkopen.

Wat als de executeur zijn werk niet goed doet?

Een erfgenaam kan de kantonrechter vragen de executeur te ontslaan als daar gewichtige redenen voor zijn. Welke rechten je verder hebt, lees je in rechten van erfgenamen tegenover de executeur.

Wat als er geen executeur is benoemd?

Dan regelen de erfgenamen de afwikkeling samen of machtigen zij een van hen. Lees de stappen van de afwikkeling.

Zelf een executeur benoemen?

Dat doe je in je testament. Je bereidt het online voor, bespreekt in een online adviesgesprek welke executeur bij jouw situatie past en tekent bij de notaris in Utrecht, voor een vaste prijs. Bekijk het testament