Wanneer moet een legaat worden uitbetaald?
Een geldlegaat is meestal na zes maanden opeisbaar. Lees wie het uitbetaalt, wat het testament kan wijzigen en wat je doet als betaling uitblijft.
Kort antwoord
Een legaat van een geldbedrag wordt volgens de wet zes maanden na het overlijden opeisbaar. Het testament kan een andere regeling geven. De regel geldt niet zonder meer voor elk legaat van een goed. Opeisbaarheid betekent ook niet dat er altijd voldoende vermogen is of dat automatisch wettelijke rente loopt.
Als je in een testament een geldbedrag of een bepaald goed krijgt kun je willen weten wanneer je het ontvangt. Zeker als de afwikkeling langer duurt. De eerste stap is de precieze tekst van het testament bekijken. “Je krijgt iets” en “je kunt het nu opeisen” zijn twee verschillende vragen.
Een legaat is iets anders dan een erfdeel
Een legaat geeft je een aanspraak op een bepaalde prestatie. Bijvoorbeeld betaling van een geldsom of levering van een schilderij. Je bent daardoor niet automatisch erfgenaam. De persoon die het legaat ontvangt heet een legataris. Je kunt overigens tegelijk erfgenaam en legataris zijn.
De algemene uitleg vind je bij wat een legaat is. Hier gaat het om de uitvoering nadat iemand is overleden.
Wanneer kun je een geldlegaat opeisen?
Artikel 4:125 lid 1 BW noemt voor een legaat van een geldsom zes maanden na het overlijden. Het testament kan daarvan afwijken. Soms staat er dat zo spoedig mogelijk moet worden afgegeven. Soms wordt betaling uitgesteld tot een gebeurtenis die later plaatsvindt. De betekenis van zo’n bepaling moet in de context van het testament worden beoordeeld.
| Wat staat er? | Wat controleer je? |
|---|---|
| Een geldbedrag zonder afwijkende regeling | De wettelijke opeisbaarheid na zes maanden. |
| Een afwijkende datum of voorwaarde | De uitleg en toepassing van die bepaling. |
| Een bepaald goed zoals een schilderij | De leveringsplicht en daarvoor geldende termijn. |
| Een saldo of percentage | De berekening, schuldenaftrek en relevante waarderingsdatum. |
Stel in een fictief voorbeeld dat een tante overlijdt op 10 januari. Zij heeft € 15.000 aan haar neef gelegateerd zonder afwijkende opeisbaarheidsregeling. Dat geldlegaat wordt op 10 juli opeisbaar. Daarmee is nog niet vastgesteld of alle andere schulden kunnen worden betaald of welk bedrag uiteindelijk ten laste van de nalatenschap kan worden uitgekeerd.
Ook het verschil tussen “binnen zes maanden afgeven” en “na zes maanden opeisbaar” kan belangrijk zijn. De Kamer voor het notariaat in ’s-Hertogenbosch oordeelde op 19 september 2022 dat de testamentaire afgiftetermijn in die zaak serieus moest worden genomen. De executeur mocht die niet behandelen als uitsluitend de wettelijke opeisbaarheidsregel.
Wie informeert je en wie betaalt?
Artikel 4:119 BW verlangt dat degenen op wie het legaat rust en de executeur de legataris zo spoedig mogelijk informeren. Het testament bepaalt op wie de verplichting rust. Vaak zijn dat de gezamenlijke erfgenamen. Een bevoegde executeur kan het legaat tijdens zijn beheer uitvoeren voor zover het binnen zijn taak valt.
Een notaris die de verklaring van erfrecht heeft gemaakt is niet daardoor automatisch verantwoordelijk voor de uitbetaling. Vraag wie de nalatenschap beheert en wie de betalingsverplichting draagt. Voor de verschillende rollen lees je wie wat doet bij een erfenis.
Wat als er onvoldoende geld is?
Een hoog genoemd bedrag in het testament geeft geen garantie dat het volledig uit de nalatenschap kan worden betaald. Artikel 4:120 BW stelt als uitgangspunt dat schulden uit legaten pas ten laste van de nalatenschap worden voldaan als de andere nalatenschapsschulden volledig kunnen worden voldaan. Bij een tekort kunnen legaten worden verminderd.
De concrete gevolgen hangen ook af van de wijze waarop de betrokken erfgenamen hebben aanvaard. Zuivere aanvaarding kan voor hen verdergaande betalingsverplichtingen meebrengen. Trek dus niet zonder onderzoek de conclusie dat het legaat geheel vervalt of dat ieder familielid uit eigen geld moet bijbetalen.
Te weinig banksaldo is bovendien iets anders dan te weinig vermogen. Een nalatenschap kan een woning hebben die nog moet worden verkocht. Dat verklaart een mogelijke praktische vertraging maar verandert niet vanzelf de opeisbaarheidsdatum. Vraag om een onderbouwde stand van zaken en een concrete betalingsplanning.
Loopt na zes maanden automatisch wettelijke rente?
Nee. Bij een geldlegaat ontstaat verzuim niet alleen doordat de termijn verstrijkt. Artikel 4:125 lid 3 BW maakt dat onderscheid. Voor wettelijke rente moet worden beoordeeld wanneer verzuim is ingetreden. Een duidelijke aanmaning met een passende betalingstermijn kan nodig zijn. Er kunnen uitzonderingen gelden.
Het hof Amsterdam bevestigde dit op 29 april 2025. De algemene verwijzing naar de houding van de erfgenamen was in die zaak onvoldoende om eerder verzuim aan te nemen. Het hof kende rente toe vanaf een later moment (ECLI:NL:GHAMS:2025:1128). Laat een ingebrekestelling zorgvuldig formuleren als je betaling wilt afdwingen.
Wat doe je als betaling uitblijft?
- Vraag om de relevante legaatbepaling en de gegevens van de bevoegde contactpersoon.
- Vraag een toelichting op de berekening en de opeisbaarheid.
- Vraag wat de betaling tegenhoudt en welke planning wordt voorgesteld.
- Leg je aanspraak en je verzoek schriftelijk vast.
- Laat bij een geschil beoordelen wie je moet aanspreken en welke juridische stap passend is.
Je hebt als legataris niet vanzelf dezelfde informatierechten als een erfgenaam. Vraag daarom om informatie die nodig is om jouw aanspraak te beoordelen. Bij een legaat van een percentage of saldo kan dat meer berekeningsinformatie vragen dan bij een vast bedrag.
Moet er nog erfbelasting worden betaald?
Ook een verkrijging uit een legaat kan onder de erfbelasting vallen. De relatie tot de overledene, vrijstellingen en testamentaire bepalingen zijn van belang. “Vrij van recht” vraagt bovendien een andere berekening dan een bedrag waarvoor je zelf de belasting draagt. Vraag om duidelijkheid voordat je het genoemde bedrag gelijkstelt aan je netto-ontvangst.
Wat kun je nu doen?
Neem de exacte legaatbepaling erbij en vraag de beheerder schriftelijk om een berekening en betalingsplanning. Regel je zelf de nalatenschap? Neem het legaat als afzonderlijke verplichting op in de boedelbeschrijving en keer niet uit voordat de positie van de andere schuldeisers voldoende duidelijk is.
Bronnen
Geraadpleegd op 10 oktober 2026.