Aanvaarden of verwerpen: de drie keuzes op een rij

Kort antwoord

Welke keuze verstandig is hangt vooral af van wat er in de nalatenschap zit. Zuiver aanvaarden ligt vooral voor de hand als duidelijk is dat er meer bezit dan schuld is. Bij beneficiair aanvaarden blijft je eigen vermogen in beginsel buiten schot, maar volgt een afwikkeling volgens de regels van de vereffening. Wie verwerpt is geen erfgenaam meer en krijgt niets uit de nalatenschap.

Als je erfgenaam bent, hoef je de erfenis niet automatisch aan te nemen. Je kunt de nalatenschap zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Welke keuze verstandig is hangt vooral af van wat er in de nalatenschap zit. Weet je nog niet hoe het ervoor staat? Zoek dat dan eerst uit en wees terughoudend met alles wat op een definitieve keuze kan vooruitlopen.

1. Zuiver aanvaarden

Je neemt de nalatenschap zonder voorbehoud aan, met de bezittingen en met de schulden. Blijken er later meer schulden dan bezittingen te zijn, dan kan dat gevolgen hebben voor je eigen vermogen. De wet biedt onder voorwaarden bescherming bij schulden die je niet kende en niet hoefde te kennen, maar daar wil je liever niet op hoeven terugvallen. Zuiver aanvaarden ligt vooral voor de hand als duidelijk is dat er meer bezit dan schuld is. Lees de valkuilen van zuiver aanvaarden.

2. Beneficiair aanvaarden

Je aanvaardt onder voorbehoud. Je eigen vermogen blijft dan in beginsel buiten schot als er schulden blijken te zijn. Daar staat tegenover dat de nalatenschap volgens de regels van de vereffening moet worden afgewikkeld. Eerst worden bezittingen en schulden in kaart gebracht, dan worden schuldeisers betaald en pas wat overblijft gaat naar de erfgenamen. Het is dus geen vinkje waarmee alle risico's verdwijnen, maar een beschermde manier van aanvaarden met een eigen route. Lees hoe beneficiair aanvaarden werkt. Wie dan de afwikkeling doet, lees je in het verschil tussen executeur en vereffenaar.

3. Verwerpen

Wie verwerpt, is geen erfgenaam meer. Je krijgt niets uit de nalatenschap en bent als erfgenaam nergens voor verantwoordelijk. Kijk wel eerst wie er door jouw keuze erfgenaam wordt. Dat kunnen je eigen kinderen zijn en voor minderjarige kinderen gelden aparte regels. Lees een nalatenschap verwerpen.

Eerst weten wat er is

Voordat je kiest, wil je een eerste beeld van:

bank- en spaartegoeden;
de woning en de hypotheek;
leningen en andere schulden;
belastingaanslagen;
een onderneming of zakelijke verplichtingen;
verzekeringen en andere waardevolle bezittingen.

Je hoeft niet elk bedrag tot op de cent te kennen. Het gaat erom of er onzekerheid is over schulden. Is de administratie onduidelijk, was er een onderneming of melden zich onbekende schuldeisers? Wees dan extra voorzichtig. Zie een boedelbeschrijving maken en erven van schulden.

Kun je per ongeluk zuiver aanvaarden?

Niet elke handeling na een overlijden betekent dat je de erfenis zuiver hebt aanvaard. Het gaat erom wat je doet en in welke rol. Noodzakelijk beheer is iets anders dan spullen voor jezelf meenemen, verkopen of verdelen. Een passende uitvaart mag uit de nalatenschap worden betaald zonder dat je daarmee zuiver aanvaardt.

Zolang je nog wilt kunnen kiezen is de veilige regel: beheer wat nodig is, maar ga niet over de nalatenschap beschikken alsof die al van jou is. Twijfel je over een concrete handeling? Vraag dan eerst advies. Wat al mag bij het ontruimen van een woning, lees je in woning ontruimen en spullen verdelen.

Hoe leg je je keuze vast?

Beneficiair aanvaarden en verwerpen doe je met een verklaring bij de rechtbank. Die komt in het boedelregister. Voor zuiver aanvaarden is zo'n verklaring niet verplicht; het kan ook uit je gedrag blijken.

Er geldt niet voor iedere erfgenaam één vaste termijn om te kiezen. Wel kan iemand die er belang bij heeft de rechter vragen een termijn te stellen. Ook de keuze van een andere erfgenaam kan gevolgen hebben voor jouw termijn. Krijg je post van de rechtbank, een schuldeiser of een andere erfgenaam over de keuze? Laat die dan niet liggen.

Meerdere erfgenamen

Iedere erfgenaam kiest zelf. De een kan zuiver aanvaarden en de ander beneficiair. Dat kan veranderen hoe de nalatenschap wordt afgewikkeld. Spreek daarom af wie de administratie bijhoudt en houd elkaar op de hoogte van verklaringen bij de rechtbank.

Minderjarige erfgenamen

Een kind kan niet zelf kiezen. De wettelijk vertegenwoordiger doet dat en een minderjarige aanvaardt altijd beneficiair. Wil de vertegenwoordiger namens het kind verwerpen, dan is toestemming van de kantonrechter nodig. Schuift een nalatenschap door jouw verwerping door naar je minderjarige kinderen? Regel dat dan meteen. Lees verwerpen namens je minderjarige kind.

Wanneer beneficiair aanvaarden het overwegen waard is

Niet duidelijk is hoeveel schulden er zijn.
De administratie is onvolledig.
De overledene had een onderneming of stond ergens borg.
Er lopen procedures of belastingkwesties.
De waarde van de bezittingen is onzeker.

Dat maakt beneficiair aanvaarden niet in elke situatie de beste keuze. Wel is onzekerheid een goede reden om niet zonder nadenken zuiver te aanvaarden.

Heb je hiervoor een verklaring van erfrecht nodig?

De keuze over de erfenis en de verklaring van erfrecht zijn twee verschillende dingen. Een verklaring van erfrecht legt vast wie erfgenaam is en wie namens de nalatenschap mag handelen. Een bank of instantie kan daarom vragen. Vraag er niet automatisch een aan omdat iemand is overleden: kijk eerst welk bewijs in jouw situatie nodig is. Lees ook wat je na een overlijden regelt.

Let op met terugvorderingen van de Belastingdienst en Dienst Toeslagen: betalen kan betekenen dat je de erfenis aanvaardt. Zie belastingen, toeslagen en schulden na een overlijden.