Wat is een codicil?

Een codicil is een handgeschreven briefje waarin je een klein aantal persoonlijke spullen nalaat. Je hebt er geen notaris voor nodig. Maar de wet laat er maar weinig in toe en het belangrijkste misverstand is dit: met een codicil kun je geen erfgenamen benoemen. Daar is een testament voor nodig.

Wat je er wel mee kunt regelen

De wet somt limitatief op wat in een codicil mag staan (art. 4:97 BW). Het gaat om drie dingen:

Kleren, lijfstoebehoren en bepaalde lijfsieraden. Het horloge van je vader, een ketting, een jas.
Bepaalde spullen uit de inboedel en bepaalde boeken. Een kast, een schilderij aan de muur, een boekenverzameling.
De bepaling dat die spullen buiten een huwelijksgemeenschap vallen. Zo blijft wat je nalaat privé van degene die het krijgt, ook als die getrouwd is. Voor de rest van een nalatenschap heet dat een uitsluitingsclausule.

Het woord "bepaalde" staat er niet voor niets. Je moet per voorwerp opschrijven wat het is en wie het krijgt. "Mijn sieraden verdeel ik onder mijn kinderen" is te vaag om uit te voeren.

Wat je er niet mee kunt

Dit is waar het vaak misgaat. Buiten dat lijstje kan een codicil niets regelen:

Erfgenamen aanwijzen. Wie je erfgenamen zijn bepaalt de wet, tenzij je het anders regelt in een testament.
Geld, een auto, een huis of beleggingen nalaten. Die vallen niet onder kleren, sieraden, inboedel of boeken. Wil je een bedrag of een auto aan iemand nalaten, dan is dat een legaat in een testament.
Iemand onterven of iets regelen rond de legitieme portie.
Een voogd of een bewindvoerder aanwijzen voor je kinderen.

Staat er toch zoiets in je codicil, dan is dat deel niet geldig. De rest kan wel overeind blijven.

De vormeisen

Een codicil is alleen geldig als het aan alle drie deze eisen voldoet:

Volledig met de hand geschreven, door jou. Een getypt of geprint document is geen codicil, ook niet als je het ondertekent.
Gedagtekend. Er staat een datum op. Die bepaalt ook welke versie geldt als er meerdere zijn.
Ondertekend met je handtekening.

Bestaat je codicil uit meerdere bladen, teken die dan allemaal en nummer ze. Dat is geen wettelijke eis maar het voorkomt discussie over een blad dat zou ontbreken.

Waarom uitvaartwensen er vaak in staan

In de praktijk wordt een codicil vooral gebruikt om vast te leggen wat je wilt bij je uitvaart: begraven of cremeren, muziek, wie er spreekt, wat er met de as gebeurt. Juridisch is dat iets anders dan de opsomming hierboven. Het zijn geen legaten maar wensen, en de Wet op de lijkbezorging bepaalt dat een uitvaart gebeurt volgens de wens van de overledene.

Dat verschil is niet belangrijk voor het resultaat, wel voor je verwachting. Uitvaartwensen mag je in elke vorm opschrijven. Dat het handgeschreven, gedateerd en ondertekend moet zijn geldt voor het nalaten van spullen.

Voor de uitvaart is een codicil bovendien praktischer dan een testament. Een testament komt vaak pas na de uitvaart boven tafel, en dan is het te laat.

Waar bewaar je het

Thuis mag, maar dan hangt alles ervan af dat het gevonden wordt. Een codicil kan zoekraken, en het kan ook worden weggemaakt door iemand die het er niet mee eens is. Je kunt het daarom in bewaring geven bij een notaris.

Wat je in beide gevallen moet doen: vertel iemand dat het er is en waar het ligt. Een notaris neemt niet uit zichzelf contact op met nabestaanden, want die weet niet dat je overleden bent.

Codicil of testament?

Een codicil is gratis en je maakt het in tien minuten. Dat is de hele winst. Zodra je iets wilt regelen wat buiten dat korte lijstje valt, en dat is bijna altijd zo, heb je een testament nodig.

De twee sluiten elkaar niet uit. Veel mensen hebben een testament voor de erfenis en daarnaast een handgeschreven blad voor de uitvaart en een paar persoonlijke spullen. Twijfel je wat in jouw situatie nodig is, leg het dan voor aan de notaris.