Familie en vermogen: wat regel je vooraf?

Op deze pagina

• Waarom alles met elkaar samenhangt
• Samenwonen en trouwen
• Kinderen
• Schenken
• Testament
• Levenstestament
• Je vermogen als geheel
• Er verandert iets: wat regel je mee?
• Wanneer laat je je afspraken controleren?

Waarom alles met elkaar samenhangt

De meeste mensen regelen één ding tegelijk. Een samenlevingscontract als ze samen een huis kopen, een testament als er een kind komt, een levenstestament als een ouder ziek wordt. Elke akte op zich kan goed zijn, terwijl het geheel toch niet doet wat je wilt. Drie voorbeelden laten zien hoe dat gaat.

Een samenlevingscontract maakt je geen erfgenaam

Samenwoners erven zonder testament niets van elkaar, ook niet na twintig jaar samenwonen en ook niet met een samenlevingscontract. Het contract regelt wat jullie onderling afspreken over het huis en de kosten. Wie wat erft, regel je in een testament. Pas met allebei sta je er samen sterk voor.

Wat je nu schenkt, telt later mee

Help je één kind met een woning, dan kan dat bij je overlijden meetellen bij de verdeling tussen je kinderen. Of dat zo is, hangt af van wat je bij de schenking hebt vastgelegd. Zeg je niets, dan kan er later discussie ontstaan over wat een voorschot was en wat een cadeau.

Een levenstestament bepaalt of je plannen doorgaan

Schenk je je kinderen elk jaar een bedrag en word je later wilsonbekwaam, dan stopt dat in principe. Je gevolmachtigde mag alleen namens jou schenken als je levenstestament daar duidelijk ruimte voor geeft. Je schenkplan en je levenstestament horen daarom bij elkaar.

Daarom kijken we op deze pagina niet per akte, maar per onderwerp. Bij elk onderwerp lees je wat er speelt, wat je kunt regelen en welke andere afspraken je erbij moet bekijken.

Samenwonen en trouwen

Wat is het verschil tussen samenwonen, trouwen en een geregistreerd partnerschap?

Trouwen en een geregistreerd partnerschap geven jullie automatisch een aantal rechten: jullie erven van elkaar, er is meestal recht op partnerpensioen en vermogen dat jullie samen opbouwen is gezamenlijk. Bij samenwonen ontstaat dat allemaal niet vanzelf. Wat jullie willen, moeten jullie zelf vastleggen. Lees meer over samenwonen, partnerschap of trouwen.

Wat leg je vast in een samenlevingscontract?

Een samenlevingscontract regelt hoe jullie de kosten van het huishouden verdelen, van wie de spullen en het huis zijn en wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan. Vaak staat er ook een verblijvingsbeding in: dan mag de langstlevende in het huis blijven wonen. Veel pensioenfondsen vragen bovendien een notarieel samenlevingscontract voordat ze je partner als partner erkennen. Zie het verblijvingsbeding en partnerpensioen voor samenwoners.

Wat als jullie niet evenveel inbrengen in het huis?

Betaalt de een meer aan de woning dan de ander, dan word je daar niet vanzelf meer eigenaar door. Zonder afspraken kan zo'n inbreng bij een breuk of overlijden verloren gaan of tot ruzie leiden. Leg vast hoeveel ieder inbrengt en wat er gebeurt als het huis wordt verkocht. Dat geldt ook als ouders meebetalen. Lees samen een huis kopen met ongelijke inbreng.

Hoe zit het met trouwen en huwelijkse voorwaarden?

Wie sinds 2018 trouwt zonder voorwaarden, krijgt een beperkte gemeenschap van goederen. Wat je vóór het huwelijk had en wat je erft of krijgt, blijft dan van jezelf. Wil je iets anders, bijvoorbeeld omdat je een eigen bedrijf hebt, dan maak je huwelijkse voorwaarden. Lees het verschil tussen beperkte en algehele gemeenschap.

Hangt samen met: een testament voor samenwoners, een levenstestament voor jullie allebei, en je partnerpensioen.

Kinderen

Bij kinderen gaat het om drie verschillende vragen: wie voor ze zorgt, wie hun geld beheert en wie later erft. Die vragen hangen samen, maar je regelt ze niet met één afspraak.

Wie zorgt voor je kind als jij wegvalt?

Je kunt zelf een voogd aanwijzen: de persoon die voor je kind zorgt als jullie er allebei niet meer zijn. Dat doe je in je testament of via het gezagsregister. Bespreek het vooraf met de persoon die je kiest. Is er nog een andere ouder met gezag, dan krijgt die in principe de zorg. Lees voogdij regelen: testament of gezagsregister.

Wie beheert het geld van je kind?

Erft een minderjarig kind, dan beheert in principe de ouder met gezag dat geld. Wil je dat iemand anders het beheert, bijvoorbeeld niet je ex-partner, dan leg je dat vast in je testament. Je kunt ook bepalen tot welke leeftijd het geld beheerd wordt, zodat een kind van achttien niet ineens alles krijgt. Zie testamentair bewind en wat je regelt voor minderjarige kinderen.

Niet getrouwd en een kind?

Zijn jullie niet getrouwd, controleer dan wie juridisch ouder is en wie het gezag heeft. De regels hangen af van wanneer en hoe het kind is erkend. Lees erkenning en gezag voor ongehuwde ouders.

Kinderen uit verschillende relaties

In een samengesteld gezin is de wettelijke uitkomst vaak anders dan mensen verwachten. Stiefkinderen erven zonder testament niet van hun stiefouder. Wil je je partner beschermen én je eigen kinderen niet tekortdoen, dan moet je testament beide regelen. Kijk daarbij naar wat er gebeurt na het overlijden van ieder van jullie. Lees erven in een samengesteld gezin.

Hangt samen met: je testament (voogd en bewind), schenkingen aan je kinderen, en hoe je je partner beschermt.

Schenken

Waar begin je met schenken?

Begin bij wat je zelf nodig hebt, niet bij de belastingvrije grens. Houd genoeg over voor wonen, zorg en onverwachte kosten, en bedenk dat geld in je huis niet hetzelfde is als geld op de bank. Kies daarna wie je wilt helpen, met hoeveel en wanneer. De vrijstelling is een hulpmiddel, geen doel.

Schenken, lenen of op papier schenken?

Bij een gewone schenking maak je het geld over en is het van de ander. Bij een lening verwacht je het terug, met rente en een afspraak over aflossen. Bij een schenking op papier schenk je een bedrag, maar blijft het geld bij jou: je krijgt een schuld aan de ander. Dat kan fiscaal gunstig zijn, maar alleen als je het goed vastlegt in een notariële akte en elk jaar daadwerkelijk de vereiste rente betaalt. Lees schenking of lening.

Hoeveel mag je belastingvrij schenken?

Dat hangt af van wie de ontvanger is, in welk jaar je schenkt en waarvoor het geld is. Voor kinderen gelden andere bedragen dan voor anderen, en er is een eenmalig hogere vrijstelling met eigen voorwaarden. Schenken jullie allebei aan hetzelfde kind, dan telt de Belastingdienst dat soms samen. De actuele bedragen staan bij de tarieven en vrijstellingen van 2026 en 2027.

Wat leg je vast bij een schenking?

Leg vast of het geld van de ontvanger alleen moet blijven, ook als die trouwt of gaat scheiden. Dat doe je met een uitsluitingsclausule. Leg ook vast of de schenking later meetelt bij de verdeling van je erfenis. Zonder die afspraken kan een gulle gift later tot onenigheid tussen je kinderen leiden. Lees de uitsluitingsclausule.

Mag iemand anders jouw schenkingen doorzetten?

Alleen als je levenstestament dat duidelijk regelt. Schrijf op aan wie mag worden geschonken, hoeveel, hoe vaak en wat er voor jezelf beschikbaar moet blijven. Let extra op als je gevolmachtigde zelf ook een schenking krijgt, want dan beslist die persoon over geld voor zichzelf. Een toezichthouder die meekijkt, geeft iedereen houvast. Drie vragen maken het verschil:

• Wie mag iets ontvangen, en hoeveel?
• Wat moet er voor jezelf beschikbaar blijven?
• Wie kijkt mee met je gevolmachtigde?

Lees verder in mag je gevolmachtigde schenkingen doen namens jou?

Hangt samen met: je testament (de verdeling later), je levenstestament (doorgaan als jij het niet meer kunt), en je eigen financiële buffer.

Testament

Wie erft als je geen testament hebt?

Ben je getrouwd en heb je kinderen, dan krijgt je partner zonder testament alles en hebben je kinderen een vordering die ze pas later krijgen. Woon je samen, dan erft je partner niets en gaat alles naar je kinderen of familie. Dat sluit lang niet altijd aan bij wat mensen willen. Lees wie je erfgenamen zijn volgens de wet en de wettelijke verdeling.

Wat kun je in een testament regelen?

Je bepaalt wie erft en hoeveel. Je kunt iemand een bepaald bedrag of voorwerp nalaten met een legaat, of een goed doel steunen. Je kunt voorwaarden stellen, zoals bewind tot een bepaalde leeftijd of een uitsluitingsclausule. En je kiest een executeur die alles afwikkelt. Een goed testament is geen stapel losse clausules, maar één regeling die samen klopt. Zie wat een legaat is en wat een executeur doet.

Kun je een kind onterven?

Je kunt een kind onterven, maar een kind houdt recht op zijn legitieme portie: een deel van wat het volgens de wet zou krijgen, in geld. Ook eerdere schenkingen kunnen daarbij meetellen. Lees kan je erfgenamen uitsluiten?

Maken jullie samen één testament?

Nee. Een testament is persoonlijk: ieder maakt een eigen testament. Jullie stemmen de inhoud wel op elkaar af, zodat het samen werkt na het overlijden van ieder van jullie.

Hangt samen met: je samenlevingscontract of huwelijkse voorwaarden, de voogdij over je kinderen, en eerdere schenkingen.

Levenstestament

Wat regel je met een levenstestament?

In een levenstestament wijs je iemand aan die je zaken regelt als je dat zelf niet meer kunt, bijvoorbeeld door dementie, een ongeluk of een ernstige ziekte. Je regelt je geldzaken en je persoonlijke en medische wensen. Een testament werkt pas na je overlijden, een levenstestament werkt tijdens je leven. Lees waarom een levenstestament.

Wie kies je, en wie kijkt mee?

Kies iemand die je vertrouwt en die de taak aankan, en bespreek het vooraf. Wijs ook een opvolger aan voor het geval die persoon wegvalt. Bij meer gevolmachtigden bepaal je of ze samen of ieder apart mogen handelen. Een toezichthouder kan meekijken of toestemming moeten geven voor grote beslissingen. Zie wie je kiest als gevolmachtigde en de toezichthouder.

Wanneer gaat het werken?

Dat staat in de akte. Een levenstestament kan direct werken of pas als een arts heeft vastgesteld dat je het zelf niet meer kunt. Banken en andere instellingen kijken naar wat er in de akte staat. Lees wanneer je levenstestament gaat werken.

Voorkomt een levenstestament bewind of curatele?

Meestal is een rechterlijke maatregel dan niet nodig, omdat er al iemand is die voor je mag handelen. Een garantie is het niet: de rechter kan alsnog bewind instellen als dat in jouw belang is. Zie levenstestament of bewind.

Hangt samen met: je schenkplan, je woning (verkopen als je naar een zorginstelling gaat), en je onderneming.

Je vermogen als geheel

Waar begin je?

Met een overzicht. Zet je bezittingen, schulden, inkomsten en bestaande afspraken op een rij: je huis, spaargeld, beleggingen, een eigen bedrijf, eerdere schenkingen en leningen. Neem ook je samenlevingscontract of huwelijkse voorwaarden, je testament en je levenstestament erbij. Pas als je alles naast elkaar legt, zie je of het samen doet wat je wilt.

Schenken of nalaten?

Vaak is een combinatie het beste: een deel nu schenken en de rest nalaten. Let op: een schenking in de 180 dagen voor je overlijden kan alsnog meetellen voor de erfbelasting.

Een woning, een bedrijf of bezit in het buitenland

Bij een huis, een onderneming of bezit over de grens komen extra vragen. Hoe waardeer je het, wie neemt het bedrijf over, en welk land zijn erfrecht geldt? Woon je in het buitenland of heb je een andere nationaliteit, dan kan een rechtskeuze in je testament duidelijkheid geven. Zie het testament van een ondernemer en rechtskeuze.

Er verandert iets: wat regel je mee?

De meeste mensen komen bij de notaris op een moment dat er iets verandert. Kies wat bij jou past.

Wanneer laat je je afspraken controleren?

Afspraken die goed waren toen je ze maakte, passen niet altijd meer. Laat ze bekijken als er een van deze dingen gebeurt:

• je gaat samenwonen, trouwt of gaat uit elkaar;
• er komt een kind of kleinkind bij, of iemand overlijdt;
• je koopt of verkoopt een huis, of begint een bedrijf;
• je gaat schenken, of je gezondheid verandert;
• de persoon die je in je testament of levenstestament noemde, kan de taak niet meer doen.

Neem bij een controle al je akten mee: samenlevingscontract of huwelijkse voorwaarden, testament, levenstestament en een overzicht van schenkingen. Lees ook wanneer je je testament herziet.

Wat kost het?

Je bereidt alles online voor en tekent bij de notaris in Utrecht, voor een vaste prijs. Een testament, levenstestament of samenlevingscontract kun je ook samen regelen in één afspraak. Alle prijzen staan op notariskosten.