Wanneer gaat je levenstestament werken?
Werkt je levenstestament direct na ondertekening of pas als een arts vaststelt dat je wilsonbekwaam bent? Beide kan, en de keuze heeft gevolgen.
Door mr R.T. van Leeuwen, notaris te Utrecht01-09-20263 min lezen
Veel mensen denken dat een levenstestament vanzelf in werking treedt zodra ze wilsonbekwaam worden. Dat klopt niet. Je bepaalt zelf vanaf welk moment je gevolmachtigde mag handelen, en die keuze maak je bij de notaris.
Optie één: de volmacht werkt direct
De meest gebruikte variant. Vanaf het moment dat de akte is getekend, mag je gevolmachtigde namens jou optreden. Dat betekent niet dat hij dat ook doet. In de praktijk blijft de akte in de la liggen tot het nodig is.
Het voordeel is dat er nooit discussie ontstaat over de vraag of het zover is. Je gevolmachtigde loopt bij de bank binnen met het afschrift en kan aan de slag. Ook praktisch bij een tijdelijke situatie: een langdurige ziekenhuisopname, een operatie, een verblijf in het buitenland. Daarvoor zou je anders niets kunnen regelen.
Het nadeel is dat je iemand nu al de sleutel van je vermogen geeft. Dat vraagt vertrouwen. Wie daar ongemakkelijk bij is, moet niet de volmacht uitstellen maar het toezicht regelen. Daar komen we zo op terug.
Optie twee: de volmacht werkt pas bij een artsverklaring
Je kunt bepalen dat de volmacht pas gaat werken zodra een arts schriftelijk vaststelt dat je je belangen niet meer zelf kunt behartigen. Dat voelt veiliger en is voor sommige mensen de enige manier waarop ze de stap durven te zetten.
De praktijk is weerbarstiger dan het klinkt. Wie geeft die verklaring af? De eigen huisarts doet dat vaak liever niet, omdat het de behandelrelatie belast. Een arts uit de zorginstelling waar je verblijft is niet onafhankelijk en mag zo'n verklaring daarom niet afgeven. Je bent dan aangewezen op een onafhankelijk arts, bijvoorbeeld een specialist ouderengeneeskunde uit het VIA-register. Dat kost tijd en geld.
Bovendien moet de bank die voorwaarde kunnen verwerken. Een bank moet kunnen vaststellen of aan de voorwaarde is voldaan, en dat is precies waar het strandt. Sommige banken weigeren een volmacht met een opschortende voorwaarde eenvoudigweg.
De tussenweg die in de praktijk het beste werkt
Veel notarissen adviseren de volmacht direct te laten werken en de beperkingen te regelen in de verhouding tussen jou en je gevolmachtigde, niet naar buiten toe.
Je gevolmachtigde kan dan formeel alles, maar mag intern pas handelen als aan jouw voorwaarden is voldaan. Je legt in de akte vast wanneer dat is en wat er van hem wordt verwacht. Doet hij het toch eerder, dan is de handeling geldig tegenover de bank, maar is hij tegenover jou aansprakelijk.
Dit onderscheid tussen kunnen en mogen is de kern. Zet je de beperking wel naar buiten toe in de akte, dan loop je het risico dat een bank de hele volmacht weigert omdat zij de naleving niet kan controleren.
Wat je hierbij regelt
Combineer de directe werking met een toezichthouder. Die kan meekijken bij grote of onverwachte uitgaven en de andere kinderen informeren. Spreek ook af dat je gevolmachtigde jaarlijks een overzicht verstrekt. Zo houd je de praktische bruikbaarheid van een directe volmacht zonder het risico dat er ongemerkt iets gebeurt.