Beginnende dementie: kun je dan nog een levenstestament maken?

Ja, vaak wel. Een diagnose dementie betekent niet dat je vanaf dat moment niets meer kunt regelen. Dementie en wilsonbekwaamheid zijn twee verschillende dingen en dat verschil is precies de ruimte waarin nog iets mogelijk is.

Het verschil tussen de diagnose en de beoordeling

Wilsonbekwaam ben je als je de gevolgen van een bepaalde handeling niet meer kunt overzien. Bij beginnende dementie is dat lang niet altijd het geval. Mensen kunnen vergeetachtig zijn en tegelijk heel goed begrijpen wie ze vertrouwen met hun geldzaken en waarom.

Wilsbekwaamheid wordt bovendien per handeling beoordeeld. Iemand kan te ver heen zijn voor een ingewikkelde bedrijfsoverdracht en tegelijk prima in staat om te bepalen dat zijn dochter zijn bankzaken mag doen. De notaris kijkt naar de complexiteit van wat je wilt regelen, afgezet tegen wat je erover kunt vertellen.

Ook helderheid wisselt. Mensen met beginnende dementie hebben goede en slechte momenten. Een gesprek plannen op een moment van de dag waarop het meestal goed gaat, is geen trucje maar gewoon verstandig.

Wat dit betekent voor de volgorde

Als er een diagnose ligt, heeft haast zin. Niet in paniek, wel gericht.

Begin met het levenstestament en niet met een ingewikkeld testament. Het levenstestament is doorgaans het document dat het verschil maakt in de jaren die komen. Zonder dat document moet de familie straks naar de kantonrechter voor bewind en mentorschap, en dan bepaalt de rechter wie het doet.

Houd het eenvoudig. Hoe overzichtelijker wat je regelt, hoe eerder een notaris kan vaststellen dat je het overziet. Een ruime volmacht aan één vertrouwd persoon met een opvolger en een toezichthouder is beter dan een bouwwerk van uitzonderingen dat je niet meer kunt navertellen.

Hoe het gesprek verloopt

Verwacht dat de notaris een deel van het gesprek met jou alleen wil voeren, zonder de familie erbij. Dat hoort erbij. De notaris moet vaststellen dat het jouw wens is en niet die van degene die je heeft meegenomen. Juist bij kwetsbare mensen is dat de belangrijkste bescherming die er is.

Verwacht ook open vragen. Wat wilt u regelen? Waarom die persoon? Wat zou er gebeuren als u dit niet regelt? De notaris zoekt geen goede antwoorden maar samenhang.

Bij twijfel schakelt de notaris een onafhankelijk arts in voor een wilsbekwaamheidsonderzoek. Dat kost tijd en geld en de uitkomst is niet zeker. Zie het niet als een obstakel maar als bescherming: het is dezelfde toets die voorkomt dat een ander over jouw hoofd heen iets regelt.

Als het niet meer lukt

Is de notaris niet overtuigd, dan gaat het niet door. Dan resteert een verzoek bij de kantonrechter tot onderbewindstelling en mentorschap. Dat werkt, maar het is duurder, trager en je hebt er zelf geen invloed meer op wie het wordt.

Praat er daarom over voordat er een diagnose ligt. De beste tijd om dit te regelen is de tijd waarin je nog denkt dat het niet nodig is.