Mag je gevolmachtigde schenkingen doen namens jou?

Dit is een van de belangrijkste vragen bij een levenstestament en tegelijk de vraag die het vaakst te oppervlakkig wordt beantwoord. Het korte antwoord: alleen als het er uitdrukkelijk in staat, en zelfs dan luistert de formulering nauw.

Waarom schenken bijzonder is

Een volmacht is bedoeld om jouw belangen te behartigen. Een schenking dient per definitie niet jouw belang maar dat van de ontvanger. Je vermogen wordt er kleiner van. Daarom wordt aangenomen dat een gevolmachtigde niet zomaar mag schenken.

Toch is het vaak precies wat mensen willen. Jaarlijks een bedrag naar de kinderen om erfbelasting te beperken, of een lopend schenkingsplan dat gewoon moet doorlopen als jij het zelf niet meer kunt regelen.

Wat er gebeurt als je niets regelt

Zonder levenstestament komt je vermogen onder bewind te staan. Een bewindvoerder heeft voor schenkingen jouw toestemming nodig, en als je die niet meer kunt geven een machtiging van de kantonrechter.

De rechter wijst zo'n verzoek in beginsel af. Alleen als aantoonbaar is dat je dit echt wilde toen je het nog kon bepalen, gaat hij overstag. Dat bewijs levert de zogenoemde schenkingstraditie: je moet laten zien dat er in voorgaande jaren op vergelijkbare wijze aan dezelfde personen is geschonken. Was je net begonnen, of was je het van plan, dan houdt het op.

Een goed levenstestament maakt die gang naar de rechter overbodig.

Hoe je het wel regelt

Zet er niet alleen in dat schenkingen zijn toegestaan. Dat is te mager. Leg het schenkingsplan vast zoals je het bedoelt:

• aan wie mag worden geschonken
• welk bedrag per jaar, of welke systematiek
• of aansluiting bij de jaarlijkse vrijstellingen de bedoeling is
• of het gaat om schenkingen op papier of daadwerkelijke overboekingen
• onder welke voorwaarde het stopt, bijvoorbeeld als je vermogen onder een bepaalde grens zakt

Die laatste is belangrijker dan mensen denken. Je gevolmachtigde moet ook je eigen zorgkosten kunnen blijven betalen.

De dubbele pet

Meestal is een van de kinderen gevolmachtigde en gaat de schenking naar de kinderen. Dan treedt je kind op namens jou als schenker én namens zichzelf als ontvanger. Dat heet zelfcontractering, in de vakliteratuur Selbsteintritt.

Zonder uitdrukkelijke toestemming is dat juridisch problematisch wegens tegenstrijdig belang. Staat het er ondubbelzinnig in, dan is het toegestaan en accepteren banken het ook. Staat het er niet, dan kan de bank de opdracht weigeren.

Bouw toezicht in

Een schenkingsbevoegdheid zonder tegenwicht is de plek waar financieel misbruik ontstaat. Combineer de bevoegdheid daarom met een toezichthouder die vooraf schriftelijk moet instemmen, of met een verplichting om de andere kinderen jaarlijks te informeren.

Een rechter is niet gebonden aan je levenstestament, maar hecht er wel waarde aan. In een zaak waarin een moeder schenkingen wenste maar toestemming van de toezichthouder had bedongen, hield de rechter aan die eigen voorwaarde vast. Wat je vastlegt telt dus, ook in de details.