Zelfcontractering: mag je gevolmachtigde met zichzelf zakendoen?

In de akte van je levenstestament kom je waarschijnlijk het woord Selbsteintritt tegen. Dat is een term uit de vakliteratuur die staat voor zelfcontractering: je gevolmachtigde sluit namens jou een overeenkomst waarbij hij zelf de wederpartij is. Hij zit dan aan beide kanten van de tafel.

Waarom dit apart geregeld moet worden

Een volmacht bestaat om jouw belang te dienen. Zodra je gevolmachtigde zelf de wederpartij is, botsen twee belangen in één persoon. Het uitgangspunt in het recht is daarom dat dit niet mag, tenzij de inhoud van de rechtshandeling zo nauwkeurig vaststaat dat strijd tussen beide belangen is uitgesloten, of tenzij je het uitdrukkelijk hebt toegestaan.

Voor een levenstestament betekent dat: staat het er niet in, dan kan het niet. En een bank zal de opdracht weigeren.

Wanneer het speelt

Vaker dan mensen verwachten.

• Je zoon is gevolmachtigde en jij wilt jaarlijks aan je kinderen schenken. Hij treedt dan op namens jou als schenker en namens zichzelf als ontvanger.
• Je dochter is gevolmachtigde en koopt jouw auto over nu je niet meer rijdt.
• Je gevolmachtigde huurt jouw woning of gebruikt die tijdelijk.
• Er wordt een lening tussen jou en je gevolmachtigde afgelost of omgezet.
• Je gevolmachtigde declareert kosten of een vergoeding voor zijn werk.

In al deze gevallen is er strikt genomen sprake van zelfcontractering.

Hoe je het regelt

Neem een uitdrukkelijke bepaling op dat je gevolmachtigde bevoegd is ook op te treden als wederpartij. Banken accepteren de bevoegdheid als die ondubbelzinnig in de akte staat.

Laat het daar niet bij. Een blanco toestemming voor zelfcontractering is een ruime bevoegdheid. Combineer die met grenzen:

• benoem waarvoor het geldt, bijvoorbeeld alleen voor schenkingen die passen in een vastgelegd schenkingsplan
• bepaal dat een toezichthouder vooraf schriftelijk moet instemmen boven een bepaald bedrag
• schrijf voor dat bij overdracht van een goed een onafhankelijke taxatie wordt gebruikt
• eis dat elke transactie tussen jou en je gevolmachtigde schriftelijk wordt vastgelegd

Die vastlegging is niet alleen voor jou. Ze beschermt ook je gevolmachtigde. Wie later moet uitleggen waarom hij de auto van zijn moeder voor een bepaald bedrag heeft overgenomen, is blij met een taxatierapport.

Het onderscheid dat je moet aanhouden

Zet de bevoegdheid ruim in de akte en de beperkingen in de verhouding tussen jou en je gevolmachtigde. Dan kan je gevolmachtigde bij de bank alles wat nodig is, terwijl hij intern gebonden is aan jouw voorwaarden. Wie zich daar niet aan houdt, is tegenover jou aansprakelijk.

Doe je het andersom en zet je de beperkingen als voorwaarde in de volmacht zelf, dan kan een bank die niet controleren en weigert zij mogelijk de hele constructie.

Als je het juist niet wilt

Ook dat is een keuze. Sluit zelfcontractering dan uitdrukkelijk uit en leg vast wie wel bevoegd is om namens jou met de gevolmachtigde te handelen. Vaak is dat de toezichthouder of een tweede gevolmachtigde. Zonder zo'n aanwijzing loopt de transactie helemaal vast en moet er alsnog een kantonrechter aan te pas komen.