Mag je gevolmachtigde de volmacht weigeren of teruggeven?

Ja. Een volmacht is een bevoegdheid, geen verplichting. Je kunt iemand in je levenstestament aanwijzen zonder dat hij daarvan weet, en die persoon kan er vervolgens gewoon van afzien. Dat is een van de redenen waarom je hem het beste vooraf vraagt.

Weigeren vooraf

Wie wordt gevraagd en het niet ziet zitten, hoeft geen reden te geven. Toch is het waardevol om die reden wel te bespreken. Vaak zit het niet in onwil maar in iets praktisch: te weinig tijd, te ver weg wonen, geen gevoel voor administratie, of de verwachting dat het de verhouding met broers en zussen onder druk zet.

Dat zijn allemaal signalen dat er iets moet worden aangepast. Misschien is een andere rolverdeling logischer, of een professional voor de financiën en een familielid voor het medische deel.

Stoppen tijdens de rit

Ook dat kan. Een gevolmachtigde kan de opdracht neerleggen. Dat gebeurt bijvoorbeeld als de zorg zwaarder wordt dan verwacht, als iemand zelf ziek wordt, of als de verhoudingen in de familie zo verslechteren dat de taak onhoudbaar wordt.

Er zit wel een zorgvuldigheidsplicht aan vast. Je kunt niet halverwege een lopende transactie de deur achter je dichttrekken. Wat er in redelijkheid van je mag worden verwacht:

• de opzegging schriftelijk doen, aan de volmachtgever als die het nog kan begrijpen en anders aan de toezichthouder en de opvolgend gevolmachtigde
• de administratie overdragen, met een overzicht van de stand van zaken
• rekening en verantwoording afleggen over de periode dat je het hebt gedaan
• lopende zaken afronden of netjes overdragen
• banken en instanties informeren dat je niet langer optreedt

Wie zomaar verdwijnt zonder over te dragen, kan aansprakelijk zijn voor de schade die daardoor ontstaat.

Waarom de opvolger hier alles bepaalt

Als er een opvolgend gevolmachtigde is aangewezen, is het teruggeven van de volmacht een overdracht en verder niets bijzonders. Is die er niet, dan is er ineens niemand meer bevoegd. De volmachtgever kan dan meestal geen nieuwe aanwijzen, want daarvoor moet hij wilsbekwaam zijn. Dan resteert een verzoek bij de kantonrechter om bewind en mentorschap.

Wijs daarom altijd een opvolger aan, en het liefst twee.

Regel het in de akte

Neem een bepaling op over hoe de opzegging verloopt. Bijvoorbeeld: de gevolmachtigde kan de volmacht neerleggen door een schriftelijke verklaring aan de toezichthouder en de opvolgend gevolmachtigde, waarna de opvolger bevoegd wordt. Zo'n bepaling maakt de overgang aantoonbaar, wat handig is bij de bank.

Dat is meteen de eenvoudigste manier om de opvolging in gang te zetten. Bepalen dat de opvolger pas in beeld komt zodra een arts vaststelt dat de eerste gevolmachtigde wilsonbekwaam is, klinkt logisch maar levert in de praktijk een verklaring op die moeilijk te krijgen is. Een schriftelijke verklaring van de eerste gevolmachtigde zelf werkt beter.

Voor wie erover twijfelt

Nee zeggen is geen afwijzing van degene die het vraagt. Een gevolmachtigde die de taak met tegenzin aanvaardt en er slecht in is, richt meer schade aan dan iemand die op tijd eerlijk was.