Voorbeeld verklaring van erfrecht uitgelegd: de opbouw en betekenis van de teksten

Een verklaring van erfrecht bestaat uit een reeks vaststellingen die samen naar een juridische conclusie leiden. Eerst beschrijft de notaris wie is overleden en welke familieverhoudingen er zijn. Daarna volgen het testament, de erfgenamen, de verdeling van de nalatenschap en eventuele bijzondere bepalingen. Aan het einde staat wat dit alles betekent voor de bevoegdheid om te handelen.

In de voorbeeldakte draait die conclusie om mevrouw Hendrika Cornelia Smit. Haar echtgenoot Gerrit Jan Mulder is overleden. Zij hebben twee kinderen: Thomas en Sanne. Alle drie zijn erfgenaam voor een derde deel. Toch krijgt Hendrika de bezittingen van de nalatenschap en kan zij daarover zelfstandig beschikken. De kinderen krijgen ieder een geldvordering op haar.

Om te begrijpen hoe de notaris tot die conclusie komt, lees je de onderdelen in samenhang. Hieronder volgen we de volgorde van de akte en leggen we uit waarom elke passage erin staat, wat de woorden betekenen en welke andere teksten op die plek kunnen staan.

De namen en gegevens in het voorbeeld zijn fictief. De uitleg past bij deze gezinssituatie: een overleden echtgenoot met een testament, een langstlevende echtgenote, twee kinderen en de wettelijke verdeling. Wil je eerst weten wat een verklaring van erfrecht in het algemeen is? Lees dan wat is een verklaring van erfrecht.

De eerste regels: wie legt de verklaring af?

Bovenaan staan de datum van de verklaring, de naam van de notaris en de plaats waar de notaris is gevestigd. In dit voorbeeld verklaart mr. Nicolien Anna Voorbeeld op 28 oktober 2026 wat zij heeft onderzocht en vastgesteld.

Dat de notaris in de ik-vorm schrijft, is kenmerkend voor dit document. De verklaring bevat de vaststellingen van de notaris. De erfgenamen vertellen hierin dus niet zelf wie volgens hen recht heeft op de erfenis.

In andere verklaringen is deze opening vaak formeler. Je kunt woorden tegenkomen als ondergetekende, notaris gevestigd te en verklaart na onderzoek. De functie blijft gelijk: duidelijk maken welke notaris verantwoordelijk is voor de verklaring en op welke datum die is afgegeven.

De datum van de verklaring is niet de datum van verkrijging

In het voorbeeld overlijdt Gerrit op 12 juni 2026. De verklaring wordt ruim vier maanden later opgesteld.

Hendrika en de kinderen worden daardoor niet pas op 28 oktober erfgenaam. De erfopvolging vindt plaats door het overlijden. De verklaring legt daarna vast hoe die erfopvolging in deze situatie is verlopen en wie bevoegd is.

Hetzelfde geldt voor de wettelijke verdeling. De verklaring brengt die verdeling niet zelf tot stand, maar bevestigt dat zij van toepassing is.

Achter de korte opening zit onderzoek

De mededeling dat de notaris de feiten zorgvuldig heeft onderzocht, omvat meer dan het lezen van een testament. De notaris onderzoekt ook de familieverhoudingen, de identiteit van de betrokkenen en de keuzes die na het overlijden zijn gemaakt. Een testament laat bijvoorbeeld niet zien of iemand de nalatenschap heeft verworpen of een executeursbenoeming heeft aanvaard. Hoe dat onderzoek verloopt, lees je in hoe stelt de notaris vast wie de erfgenamen zijn.

1. Overlijden: over wiens nalatenschap gaat de verklaring?

Het eerste genummerde onderdeel noemt Gerrit Jan Mulder en vermeldt zijn overlijdensdatum, overlijdensplaats, geboortedatum, geboorteplaats, nationaliteit en laatste adres.

Deze gegevens identificeren de persoon over wie de verklaring gaat. Alleen een naam is daarvoor niet genoeg, want er kunnen meer mensen met dezelfde naam zijn.

De overlijdensdatum heeft daarnaast een inhoudelijke functie. Vanaf dat moment valt de nalatenschap open. Die datum speelt een rol bij het vaststellen van de erfgenamen en bij termijnen die na het overlijden gaan lopen.

Waarom wordt het laatste adres genoemd?

Het laatste adres hoort bij de identificatie en beschrijft waar de overledene laatst woonde. In internationale situaties kan de gewone verblijfplaats bovendien bepalen welk erfrecht van toepassing is.

Uit de Nederlandse nationaliteit alleen mag je dus niet afleiden dat in elke vergelijkbare situatie Nederlands erfrecht geldt. Het voorbeeld gaat over een Nederlandse situatie en bespreekt geen buitenlandse aanknopingspunten. Speelt het buitenland wel een rol, lees dan overlijden in het buitenland.

De betekenis van 'de overledene' en 'erflater'

Na de persoonsgegevens bepaalt de akte dat Gerrit verder de overledene heet. Zo hoeft zijn volledige naam niet steeds terug te komen.

Andere verklaringen gebruiken hiervoor vaak erflater. Dat is de juridische benaming voor de persoon die de nalatenschap achterlaat. Bij een vrouw kom je ook erflaatster tegen.

Deze woorden wijzen dus niet op verschillende rollen. Het zijn verschillende manieren om dezelfde persoon aan te duiden.

2. Huwelijk: waarom staat de relatie zo uitvoerig beschreven?

Daarna noemt de verklaring Hendrika Cornelia Smit als echtgenote van Gerrit, met haar persoonsgegevens.

Dit onderdeel heeft twee functies. Het stelt vast wie de echtgenoot van de overledene was en beschrijft welk huwelijksvermogensrecht tussen hen gold.

Dat zijn twee afzonderlijke vragen:

• Wie heeft als echtgenoot een positie in de nalatenschap?

• Welk vermogen was vóór het overlijden gemeenschappelijk en welk vermogen was privé?

De eerste vraag gaat over erven. De tweede bepaalt mede wat er überhaupt in de nalatenschap zit.

Zonder huwelijkse voorwaarden: wat betekent dat hier?

Volgens het voorbeeld waren Gerrit en Hendrika getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden. Er bestond een wettelijke gemeenschap van goederen, die door het overlijden is geëindigd.

Daarmee hoort nog niet alles wat zij samen hadden bij Gerrits nalatenschap. Hendrika heeft ook haar eigen aandeel in de huwelijksgemeenschap.

Bij het lezen onderscheid je daarom eerst de huwelijksgemeenschap van de nalatenschap. Pas als duidelijk is wat aan Gerrit toekwam, kun je bepalen wat zijn erfgenamen krijgen.

De omvang van de gemeenschap vraagt een aparte beoordeling

Het voorbeeld noemt geen huwelijksdatum. In een echte verklaring kan die wel van belang zijn. Voor huwelijken vanaf 1 januari 2018 geldt zonder huwelijkse voorwaarden in beginsel een beperkte gemeenschap van goederen. Bij oudere huwelijken geldt meestal de algehele gemeenschap. Ook dan kunnen bepaalde bezittingen erbuiten vallen, bijvoorbeeld een erfenis of schenking met een uitsluitingsclausule.

"Getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden" betekent dus niet zonder meer dat elke bezitting van beide echtgenoten gezamenlijk was. Het verschil lees je in de beperkte en de algehele gemeenschap van goederen.

Waarom worden eerdere huwelijken en partnerschappen genoemd?

De akte vermeldt dat Gerrit niet eerder getrouwd was en geen eerder geregistreerd partnerschap had.

Zo'n passage bakent de voorgeschiedenis af. Een eerder huwelijk kan aanleiding geven tot verder onderzoek, bijvoorbeeld naar kinderen uit die relatie, een nog niet verdeelde huwelijksgemeenschap of aanspraken uit een eerdere nalatenschap. Hoe dat werkt bij een samengesteld gezin, lees je in tweede huwelijk of samengesteld gezin.

Een verklaring beschrijft dus niet alleen wat er wél is gevonden. Soms vermeldt zij ook uitdrukkelijk welke omstandigheden er niet zijn.

3. Kinderen: de familiegegevens vóór de juridische conclusie

In onderdeel 3 worden Thomas en Sanne genoemd als kinderen van Gerrit, met hun volledige namen, geboortegegevens en adressen.

Daarna volgt de vaststelling dat Gerrit geen andere kinderen had, ook geen kinderen die eerder zijn overleden.

Die laatste toevoeging is belangrijk. Een eerder overleden kind kan zelf kinderen hebben. Die kleinkinderen nemen dan bij de erfopvolging de plaats van hun ouder in. Dat heet plaatsvervulling.

Waarom staan de kinderen later opnieuw bij de erfgenamen?

De onderdelen over kinderen en erfgenamen hebben een andere functie.

Onderdeel 3 beschrijft de familieverhouding: Thomas en Sanne zijn de kinderen van Gerrit. Onderdeel 5 bevat de juridische vaststelling: zij zijn in deze nalatenschap echt erfgenaam en hebben ieder recht op een bepaald aandeel.

Dat onderscheid is nodig omdat een kind niet in elke nalatenschap vanzelf erfgenaam is. Een testament of een verwerping kan tot een andere uitkomst leiden.

Welke andere teksten kunnen hier staan?

In een andere verklaring is deze beschrijving soms uitgebreider. Bijvoorbeeld als er kinderen uit verschillende relaties zijn, een kind vóór de ouder is overleden of kleinkinderen door plaatsvervulling erven.

Ook kun je woorden tegenkomen als afstammelingen en nakomelingen. Die zijn ruimer dan alleen kinderen en kunnen ook volgende generaties omvatten.

In dit voorbeeld is de familie eenvoudig: twee levende kinderen en geen andere kinderen om rekening mee te houden.

4. Testament: welke bepalingen zijn voor deze verklaring van belang?

Onderdeel 4 vermeldt dat Gerrit op 9 maart 2018 een testament heeft gemaakt bij mr. Tobias Pieter Testament.

Deze passage verbindt het onderzoek naar testamenten met de uitkomst van de verklaring.

Wat blijkt uit het Centraal Testamentenregister?

Het Centraal Testamentenregister laat zien of er een testament is en bij welke notaris het is gemaakt. Het register bevat niet de tekst van het testament en zegt dus niets over erfgenamen of bezittingen.

Om de gevolgen van het testament te bepalen, moet de notaris ook de akte zelf lezen.

Waarom wordt de datum van het testament genoemd?

De datum maakt duidelijk op welk testament de notaris zich baseert. Dat is van belang als iemand in zijn leven meer testamenten heeft gemaakt.

De verklaring vermeldt daarna dat eerdere testamenten zijn ingetrokken, met uitzondering van een eventueel codicil.

Dat lees je als een vaststelling over het testament van Gerrit. Een nieuwer testament trekt niet alleen doordat het nieuwer is elke eerdere bepaling in. Wat in de testamenten staat en of daarin eerdere testamenten worden herroepen, is bepalend.

Wat doet de verwijzing naar een codicil?

Een codicil is een apart, zelf geschreven document waarmee iemand binnen wettelijke grenzen bepaalde persoonlijke spullen kan nalaten, zoals sieraden, kleding, inboedel of boeken. Het moet met de hand geschreven, gedateerd en ondertekend zijn.

Een codicil kan thuis liggen. Dat de notaris het bestaan niet heeft kunnen vaststellen, is dus iets anders dan een garantie dat er nergens een codicil ligt.

Waarom wordt het testament niet volledig overgenomen?

De verklaring noemt alleen de bepalingen die voor de erfopvolging en de bevoegdheden van belang zijn.

In dit voorbeeld zijn dat vooral:

• dat de wettelijke erfgenamen erven;

• dat de wettelijke verdeling van toepassing is;

• de aanvullende regeling over rente;

• de benoeming van Hendrika tot executeur.

Andere bepalingen uit het testament hoeven niet woordelijk in de verklaring terug te komen.

Een testament kan de wettelijke regeling aanvullen

Gerrit heeft een testament maar laat de wettelijke verdeling van toepassing zijn. Dat kan goed. Een testament hoeft de wettelijke regeling niet volledig te vervangen. Het kan onderdelen ervan houden en op andere punten iets aanvullen.

Hier blijven de echtgenote en beide kinderen voor gelijke delen erfgenaam. De rentebepaling en de executeursbenoeming voegen daar iets aan toe.

5. Erfgenamen: wat betekent 'ieder voor een derde deel'?

Onderdeel 5 noemt de drie erfgenamen:

De breuken geven hun aandeel in de nalatenschap aan. Samen vormen zij het geheel.

Hoe zij hun aandeel krijgen, staat hier nog niet. Daarvoor lees je door naar de wettelijke verdeling.

Een derde erfdeel is geen derde eigendom van elke bezitting

Bij het lezen ontstaat makkelijk het beeld dat ieder voor een derde eigenaar wordt van de woning, de bankrekening en de inboedel.

Dat is in dit voorbeeld niet zo. Door de wettelijke verdeling krijgt Hendrika de goederen. Thomas en Sanne krijgen ieder een geldvordering ter grootte van hun erfdeel.

De kinderen blijven dus erfgenaam, maar wat zij krijgen is een vordering op hun moeder.

Het aandeel wordt berekend over Gerrits nalatenschap

Een erfdeel van een derde betekent ook niet dat ieder recht heeft op een derde van het hele vermogen van Gerrit en Hendrika samen.

Eerst moet vaststaan welk deel van dat vermogen tot Gerrits nalatenschap hoort. Hendrika's eigen aandeel in de huwelijksgemeenschap is geen erfenis van Gerrit. Dat wordt in onderdeel 11 verder uitgewerkt.

6. Wettelijke verdeling: waarom krijgt de echtgenote alle goederen?

Dit onderdeel verklaart hoe de drie erfdelen in de praktijk worden ingevuld.

Volgens het voorbeeld krijgt Hendrika alle goederen van de nalatenschap en betaalt zij de schulden van de nalatenschap. Thomas en Sanne krijgen ieder een geldvordering op haar.

De wettelijke verdeling werkt vanzelf. De kinderen hoeven hun aandeel in de goederen dus niet eerst aan Hendrika over te dragen. Zij krijgen meteen een geldvordering.

Wat is een geldvordering?

Een geldvordering is een recht op betaling door een ander.

Thomas en Sanne hebben ieder iets van Hendrika te goed. Hendrika heeft een schuld aan elk van hen. Hoe groot die vordering is, hangt af van de berekening van hun erfdeel.

De verklaring noemt wel de breuken maar geen bedragen. Je kunt uit het document dus niet afleiden hoeveel euro Thomas of Sanne te goed heeft.

Waarom hoeven de kinderen niet meteen te worden uitbetaald?

Volgens het voorbeeld zijn de vorderingen pas opeisbaar als Hendrika overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering komt.

Opeisbaar betekent dat de kinderen dan betaling kunnen eisen.

Een vordering kan dus al bestaan zonder dat het kind meteen betaling kan eisen. Thomas en Sanne hebben hun recht vanaf het overlijden van Gerrit, maar wachten voor de uitbetaling in beginsel op een van die gebeurtenissen.

De betekenis van de rente van zes procent

Gerrit heeft bepaald dat over de vorderingen zes procent enkelvoudige rente per jaar loopt.

Dat staat in zijn testament. Het is geen percentage dat je zonder meer op elke wettelijke verdeling kunt toepassen. Zonder zo'n bepaling geldt de wettelijke regeling voor de rente.

Enkelvoudig betekent dat er geen rente over eerder opgebouwde rente wordt berekend. De rente wordt berekend over de hoofdsom, rekening houdend met eventuele aflossingen.

Een vereenvoudigd rekenvoorbeeld:

Het bedrag van € 50.000 staat niet in de voorbeeldakte. Het laat alleen zien hoe de renteregeling werkt.

Jaarlijks rente opbouwen is iets anders dan jaarlijks rente betalen

Volgens het voorbeeld is de rente pas opeisbaar als ook de vordering opeisbaar wordt.

Hendrika hoeft de opgebouwde rente dus niet elk jaar aan Thomas en Sanne over te maken. De rente loopt op en wordt later samen met de hoofdsom afgerekend.

Waarom staat er dat de echtgenote eerder mag aflossen?

De akte vermeldt dat Hendrika de vorderingen en de rente op elk moment helemaal of gedeeltelijk mag aflossen.

Zo kan zij vrijwillig eerder betalen. De kinderen kunnen daarmee geen eerdere betaling afdwingen.

Leg aflossingen altijd vast. Ze bepalen hoeveel er nog openstaat en hoeveel rente er verder bijkomt.

7. Geen ongedaanmaking: waarom bespreekt de akte een termijn van drie maanden?

Na de wettelijke verdeling volgt de vaststelling dat die niet ongedaan is gemaakt.

Dat is een belangrijke schakel. De langstlevende echtgenoot kan de wettelijke verdeling binnen drie maanden na het overlijden ongedaan maken (artikel 4:18 BW). Daarvoor is een notariële verklaring nodig die binnen die termijn in het boedelregister wordt ingeschreven.

De voorbeeldakte is opgesteld nadat die termijn voorbij was. De notaris stelt vast dat er geen ongedaanmaking is gebleken en concludeert dat de wettelijke verdeling blijft gelden.

Ongedaanmaking is geen verwerping

Met ongedaanmaking wordt de automatische verdeling teruggedraaid. De echtgenoot verwerpt daarmee niet de nalatenschap.

Na ongedaanmaking zijn de erfgenamen samen gerechtigd tot de goederen en moeten zij zelf een verdeling regelen.

Omdat dat grote gevolgen heeft voor wie zelfstandig mag handelen, staat deze passage vóór de conclusie.

Wat als de termijn in het weekend eindigt?

In de voorbeeldakte eindigt de termijn op 12 september 2026. Dat is een zaterdag. Volgens de Algemene termijnenwet loopt een wettelijke termijn die op een zaterdag, zondag of feestdag eindigt door tot de eerstvolgende werkdag. Hier is dat maandag 14 september.

Voor de conclusie op 28 oktober maakt dat niets uit. Ook die verlengde termijn is dan voorbij.

8. Wilsrechten: waarom worden mogelijke toekomstige rechten genoemd?

Onderdeel 8 bespreekt de wilsrechten van de kinderen.

Die rechten beschermen de kinderen als het familievermogen via een ouder of stiefouder bij een andere familie terecht zou kunnen komen.

De kinderen kunnen dan onder voorwaarden vragen om goederen over te dragen ter waarde van hun geldvordering. Afhankelijk van de situatie mag de langstlevende die goederen blijven gebruiken.

Wilsrechten zijn iets anders dan meteen uitbetalen

Een wilsrecht betekent niet dat Thomas en Sanne bij een nieuw huwelijk van Hendrika hun hele vordering meteen in geld kunnen opeisen.

Het gaat om een specifiek wettelijk recht op overdracht van goederen. De voorwaarden en gevolgen verschillen per situatie. Een testament kan deze rechten bovendien uitbreiden, beperken of uitsluiten.

De tekst over overlijden vraagt om nauwkeurig lezen

Het voorbeeld vat de regeling samen met hertrouwen of overlijden. Dat is een vereenvoudiging.

Niet elk overlijden geeft in elke gezinssituatie hetzelfde wilsrecht. Het maakt onder meer uit of het om een eigen ouder of een stiefouder gaat.

Voor deze verklaring telt vooral de laatste zin: op het moment van de akte beperken deze rechten Hendrika's bevoegdheid niet.

Waarom hoort een toekomstig recht toch in deze verklaring?

De vermelding laat zien dat de notaris ook mogelijke rechten van de kinderen heeft meegewogen.

Tegelijk houdt de akte de huidige situatie en latere ontwikkelingen uit elkaar. Dat de kinderen later onder voorwaarden een recht kunnen uitoefenen, betekent niet dat zij nu mede-eigenaar van de woning zijn.

9. Zuivere aanvaarding: welke keuze hebben de erfgenamen gemaakt?

Volgens onderdeel 9 hebben Hendrika, Thomas en Sanne de nalatenschap zuiver aanvaard. De akte verwijst daarvoor naar schriftelijke verklaringen.

Dit onderdeel legt vast dat zij niet alleen volgens de wet en het testament erfgenaam zijn, maar de nalatenschap ook hebben aanvaard.

Waarom staat de aanvaarding apart vermeld?

Erfgenaam zijn en de keuze om te aanvaarden zijn twee verschillende dingen.

In een verklaring kan daarom staan dat iemand zuiver heeft aanvaard, beneficiair heeft aanvaard of heeft verworpen. Die keuze heeft gevolgen voor de afwikkeling en voor wie wat mag. Meer over de drie keuzes lees je in zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.

Wat betekent zuivere aanvaarding in dit voorbeeld?

Wie zuiver aanvaardt, kan met zijn eigen vermogen aansprakelijk worden voor schulden van de nalatenschap. Bij de wettelijke verdeling ligt dat voor de echtgenote en de kinderen anders.

De wet beschermt de kinderen bij de wettelijke verdeling tegen schuldeisers van de nalatenschap. Hun eigen vermogen is in beginsel beschermd, met uitzonderingen die onder meer te maken hebben met hun geldvordering en wat zij al betaald hebben gekregen.

Je mag deze passage dus niet zo lezen dat Hendrika en de kinderen door hun zuivere aanvaarding allemaal hetzelfde schuldenrisico lopen. Zie ook beneficiair aanvaarden bij de wettelijke verdeling.

Wat bewijzen de schriftelijke verklaringen niet?

De verklaringen bewijzen de keuze die is gemaakt. Ze bewijzen niet dat de nalatenschap positief is of dat alle schulden al bekend en betaald zijn.

Ook betekent aanvaarden niet dat een erfgenaam akkoord gaat met elke latere berekening van de kindsvordering.

10. Executeur: waarom heeft de echtgenote nog een tweede functie?

In het testament is Hendrika benoemd tot executeur. De akte vermeldt dat zij die benoeming schriftelijk heeft aanvaard.

Hendrika heeft daardoor verschillende juridische posities:

• zij heeft haar eigen aandeel in de voormalige huwelijksgemeenschap;

• zij is erfgenaam van Gerrit;

• zij krijgt door de wettelijke verdeling de goederen van de nalatenschap;

• zij is executeur.

Die rollen komen bij één persoon samen, maar hebben ieder een eigen grondslag.

Benoemd zijn is niet hetzelfde als de functie aanvaarden

Wie in een testament als executeur staat, hoeft de functie niet op zich te nemen.

Daarom vermeldt de verklaring zowel de benoeming als de aanvaarding. In dit voorbeeld staat die aanvaarding in een aparte bijlage. Wat er gebeurt als iemand weigert, lees je in executeur: benoeming weigeren.

Wat betekent de passage over beheer en schulden betalen?

De akte beschrijft de taak van de executeur als het beheren van de nalatenschap en het betalen van de schulden. Wat hij precies mag, volgt uit de wet en het testament samen.

Het woord executeur geeft op zichzelf geen onbeperkte bevoegdheid om alles te doen wat bij de afwikkeling hoort. Zie de drie soorten executeurs.

In dit voorbeeld krijgt Hendrika de goederen bovendien al door de wettelijke verdeling. Haar positie als eigenaar staat dus los van haar taak als executeur.

Waarom wordt de aangifte erfbelasting genoemd?

De aangifte erfbelasting is hier een praktisch voorbeeld van een afwikkeltaak. De vermelding betekent niet dat de aangifte al is gedaan of dat vaststaat hoeveel belasting er betaald moet worden.

Ook het definitief vaststellen van de kindsvorderingen hoort niet vanzelf bij de taak van de executeur. Dat is in de eerste plaats iets tussen de langstlevende en de kinderen.

11. Beëindigde huwelijksgemeenschap: welk vermogen wordt eigenlijk geërfd?

Onderdeel 11 verbindt het huwelijksvermogen met de nalatenschap.

Volgens het voorbeeld bestaat Gerrits nalatenschap uit zijn helft van de beëindigde huwelijksgemeenschap en eventueel eigen vermogen.

Dat voorkomt dat Hendrika's eigen vermogen wordt behandeld alsof zij dat van Gerrit erft.

Een vereenvoudigd rekenvoorbeeld

Stel dat de huwelijksgemeenschap na aftrek van de gemeenschappelijke schulden € 600.000 waard is. Er is geen privévermogen en voor dit voorbeeld laten we andere correcties en schulden van de nalatenschap buiten beschouwing.

Dan ziet de berekening er zo uit:

Door de wettelijke verdeling krijgt Hendrika de goederen uit Gerrits nalatenschap. Daartegenover krijgt elk kind in dit voorbeeld een vordering van € 100.000 op haar.

Deze bedragen staan niet in de voorbeeldakte. Ze laten alleen zien hoe het eigen aandeel van de echtgenote, de nalatenschap en de erfdelen zich tot elkaar verhouden.

'Alle bezittingen krijgen' zegt niet wat iemand netto overhoudt

Hendrika krijgt de goederen, maar daar kunnen schulden tegenover staan. Daarnaast heeft zij de schulden aan de kinderen.

De woorden alle bezittingen zeggen dus niets over wat zij uiteindelijk netto heeft.

12. Woning: waarom staat één bezitting apart in de verklaring?

In dit voorbeeld wordt de woning aan de Voorbeeldstraat apart beschreven. Naast het adres noemt de akte de kadastrale gemeente, de sectie, het perceelnummer en de oppervlakte.

Een verklaring van erfrecht hoeft geen volledige lijst van alle bezittingen te bevatten. Een woning of ander registergoed kan wel worden opgenomen als dat nodig is om de overgang te laten inschrijven.

De beschrijving van de woning maakt deze verklaring dus nog geen boedelbeschrijving.

Waarom is het adres niet genoeg?

Het adres is herkenbaar in het dagelijks leven. De kadastrale gegevens identificeren het perceel in de openbare registers.

Een oppervlakte van twee are en tien centiare is 210 vierkante meter. Dat is de oppervlakte van het perceel, niet de woonoppervlakte van het huis.

Hoe wordt Hendrika enig eigenaar?

Volgens de akte hoorde de woning bij de huwelijksgemeenschap. Hendrika had daar al haar eigen aandeel in. Door het overlijden van Gerrit en de wettelijke verdeling komt ook zijn aandeel bij haar.

Thomas en Sanne krijgen daardoor geen eigendomsaandeel in de woning. Hun recht bestaat uit hun geldvordering.

Wat doet inschrijving in het Kadaster?

De verklaring kan worden ingeschreven om de overgang zichtbaar te maken in de openbare registers.

Het onderscheid is wezenlijk. De inschrijving registreert een verkrijging die al door het overlijden en de wettelijke verdeling is ontstaan. De verklaring is geen koopakte en geen overdracht van de woning door de kinderen aan Hendrika. Hoe het verder gaat bij een verkoop, lees je in een woning uit de nalatenschap verkopen of overdragen.

Wat zegt deze passage niet?

Uit de beschrijving volgt niet dat de woning hypotheekvrij is. Ook de waarde van het huis, de hoogte van de hypotheek en de afspraken met de bank staan er niet in.

De passage beantwoordt vooral de vraag wie eigenaar is geworden en hoe dat kan worden ingeschreven.

13. Conclusie: waarom mag de echtgenote zonder de kinderen handelen?

Onderdeel 13 brengt alle eerdere vaststellingen samen.

Hendrika is volgens de verklaring alleen bevoegd om over de genoemde goederen te beschikken. De kinderen hoeven daarvoor geen toestemming te geven of mee te werken.

Die uitkomst rust op de eerdere onderdelen: het huwelijk, het testament, de erfgenamen, de wettelijke verdeling, het uitblijven van ongedaanmaking en de overige vaststellingen.

Wat betekent 'beschikken'?

In juridische taal gaat beschikken verder dan de dagelijkse administratie. Het gaat bijvoorbeeld om verkopen, overdragen of een hypotheek vestigen.

Voor de woning betekent dit dat Hendrika in beginsel zelf als eigenaar kan handelen. De kinderen hoeven niet mee te tekenen alleen omdat zij erfgenaam van Gerrit zijn.

Zonder toestemming betekent niet zonder rechten van de kinderen

Thomas en Sanne houden hun geldvordering en de rente uit het testament. Zij hebben er ook belang bij dat die goed worden berekend en vastgelegd.

Hun moeder kan eigenaar zijn van de goederen en tegelijk een schuld aan hen hebben. Die twee dingen bestaan naast elkaar.

De conclusie maakt niet elke verdere formaliteit overbodig

Verkoopt Hendrika de woning, dan zijn daarvoor nog steeds de gewone verkoop- en leveringsstappen nodig. Ook rechten van anderen kunnen een rol spelen.

De verklaring maakt duidelijk vanuit welke erfrechtelijke positie zij handelt. Zij vervangt niet alle stukken die voor een latere verkoop nodig zijn.

Het slot: datum, ondertekening en de betekenis van 'w.g.'

Na de conclusie volgt het slot. Daarin staan de plaats waar de akte is opgemaakt en het tijdstip van ondertekening.

In het voorbeeld staat onderaan w.g. met de naam van de notaris. Dat betekent was getekend. Het geeft in een afschrift aan dat het oorspronkelijke stuk is ondertekend.

Een fictief voorbeeld met w.g. is natuurlijk geen bewijsstuk van een notaris.

Waarom ondertekenen de erfgenamen deze verklaring niet?

De verklaring bevat de vaststellingen van de notaris. De erfgenamen ondertekenen daarnaast eigen stukken, zoals hun verklaring over de aanvaarding. Ze hoeven daarvoor niet altijd naar de notaris, zie moeten alle erfgenamen naar de notaris komen.

Daarom staat in deze akte alleen de notaris onderaan en worden de keuzes van de betrokkenen bij de bijlagen genoemd.

De bijlagen: welke stukken horen erbij?

Het voorbeeld noemt twee bijlagen:

1. de verklaringen van zuivere aanvaarding van de erfgenamen;

2. de verklaring waarin Hendrika haar benoeming tot executeur aanvaardt.

Deze stukken onderbouwen de vaststellingen in de akte. De eerste hoort bij de keuze van de erfgenamen. De tweede bij Hendrika's bereidheid om executeur te zijn.

De bijlagen staan niet achter deze voorbeeldakte

De voorbeeldakte telt drie pagina's en eindigt met een lijst van bijlagen. De verklaringen zelf zitten er niet bij.

Je ziet dus welke stukken bij deze opzet horen, maar niet hoe ze zijn geformuleerd of ondertekend.

Ook hoeft niet elk stuk dat de notaris voor het onderzoek gebruikt bij elk afschrift te zitten. Het onderzoek en de afgegeven verklaring hebben ieder hun eigen functie.

Welke teksten kunnen in een andere verklaring op deze plaatsen staan?

De dertien onderdelen uit het voorbeeld zijn geen verplicht model voor elke nalatenschap. De inhoud verandert met de feiten. Een overzicht van wat er in het algemeen in staat, vind je in wat staat er precies in een verklaring van erfrecht.

De wet (artikel 4:188 BW) laat ruimte om verschillende feiten en bevoegdheden vast te leggen. Daarom is de ene verklaring kort en de andere meerdere pagina's lang. De lengte zegt op zichzelf weinig over de waarde van het document.

Wat kun je uit dit voorbeeld niet aflezen?

Hoewel de verklaring uitgebreid is, ontbreken de financiële gegevens. Dat past bij het doel van deze akte.

Je kunt er niet uit afleiden:

• hoeveel geld er op de bankrekeningen staat;

• wat de woning waard is;

• hoeveel schulden er zijn;

• hoe hoog de kindsvorderingen precies zijn;

• hoeveel erfbelasting er betaald moet worden;

• of de afwikkeling al klaar is.

Ook de volledige tekst van het testament staat er niet in.

Daarvoor zijn aparte stukken nodig, zoals een overzicht van het vermogen, een berekening van de kindsvorderingen, de aangifte erfbelasting of schriftelijke afspraken.

Zo lees je de verklaring zonder de samenhang te verliezen

Bij deze voorbeeldakte helpen drie vragen.

Wie zijn erfgenaam? Hendrika, Thomas en Sanne, ieder voor een derde.

Wie krijgt de goederen? Hendrika, door de wettelijke verdeling. De kinderen krijgen ieder een geldvordering.

Wie mag nu zelfstandig handelen? Volgens de verklaring is dat Hendrika. Haar bevoegdheid als eigenaar van de goederen staat daarbij naast haar taak als executeur.

Vanuit die drie vragen valt elke passage op zijn plaats. De persoonsgegevens identificeren de betrokkenen. Het huwelijk bepaalt mede welk vermogen wordt geërfd. Het testament en de wet bepalen wie wat krijgt. De aanvaarding en de andere controles onderbouwen de huidige positie. De conclusie maakt duidelijk wie bij banken, het Kadaster en anderen kan optreden.

Je volgende stap

Heb je zelf een verklaring van erfrecht nodig? Bij NotarisVandaag kost die vanaf € 479,-. Je krijgt vooraf een kostenindicatie en betaalt achteraf. Vraag een verklaring van erfrecht aan of lees eerst hoe je een verklaring van erfrecht aanvraagt.

Bronnen

• Burgerlijk Wetboek Boek 4, artikelen 4:13 tot en met 4:22 (wettelijke verdeling en wilsrechten), 4:97 (codicil), 4:142 (executeur) en 4:188 (verklaring van erfrecht).

• Algemene termijnenwet, artikel 1.