Erven over de grens

Als hoofdregel geldt het erfrecht van het land waar de overledene op het moment van overlijden zijn gewone verblijfplaats had. Dat is het land waar het middelpunt van zijn leven lag. Daarbij tellen onder meer zijn gezin, zijn werk en hoe lang en waarom hij daar woonde. Waar hij overleed, is daarvoor niet beslissend. Ook het land waar hij ingeschreven stond, beslist dat niet altijd.

Van deze hoofdregel kan worden afgeweken. De overledene kan in zijn testament hebben gekozen voor het erfrecht van een land waarvan hij bij het maken van die keuze of bij zijn overlijden de nationaliteit had. Had hij er meer dan één, dan kon hij er een van kiezen. Zo'n keuze staat meestal letterlijk in het testament, maar kan ook uit de inhoud blijken. En in bijzondere gevallen geldt het recht van een ander land, als de overledene daarmee kennelijk nauwer verbonden was.

Deze regels komen uit de Europese Erfrechtverordening. Die geldt in alle landen van de Europese Unie behalve Denemarken en Ierland. Een Nederlandse notaris kan op grond van deze verordening ook het erfrecht van een land buiten de Europese Unie moeten toepassen. In bepaalde gevallen leiden de regels van dat land tot een ander erfrecht. De verordening geldt voor wie op of na 17 augustus 2015 is overleden. Voor een oudere nalatenschap gelden andere regels.

Europese Erfrechtverordening (EU) nr. 650/2012, artikelen 20 tot en met 22, 34 en 83

Meld het overlijden eerst bij de plaatselijke autoriteiten. Zij maken een overlijdensakte op en die heb je nodig om het overlijden in Nederland te melden. Woonde de overledene in Nederland? Dan kan de nalatenschap meestal vanuit Nederland worden afgewikkeld. Soms zijn aanvullende documenten uit het buitenland nodig.

1. Meld het overlijden bij de plaatselijke autoriteiten. Hoe snel dat moet, verschilt per land.
2. Vraag meerdere afschriften van de overlijdensakte op. Je hebt ze later nodig bij banken en andere organisaties.
3. Laat de akte zo nodig legaliseren en vertalen. Of dat nodig is, hangt af van het land.
4. Woonde de overledene in Nederland? Laat de buitenlandse overlijdensakte dan registreren bij de gemeente waar hij woonde.
5. Had de overledene een Nederlands paspoort of een Nederlandse ID-kaart? Zorg dan dat het document ongeldig wordt gemaakt of wordt ingeleverd. Vraag bij de Nederlandse ambassade of een gemeente hoe je dat regelt.
6. Een buitenlandse overlijdensakte kun je onder voorwaarden laten omzetten in een Nederlandse akte bij de gemeente Den Haag. Dat is niet verplicht, maar handig als je later opnieuw een afschrift nodig hebt. Voor de afwikkeling van de nalatenschap hoef je er niet op te wachten.

Als erfgenaam kun je vaak vanuit het buitenland meewerken aan de afwikkeling, zonder naar Nederland te komen. Soms moet je daarvoor een document ondertekenen en je handtekening laten waarmerken, bijvoorbeeld door een notaris daar. Of dat nodig is, hangt af van het document, het land en wat de behandelend notaris vraagt.

• Apostille: Een verklaring waarmee een land bevestigt waar een openbaar document vandaan komt en wie het tekende. Dat kan tussen landen die daarover afspraken hebben gemaakt. Over de inhoud zegt het niets.
• Legalisatie: De langere weg, meestal via een ambassade of consulaat, als een apostille niet kan.
• Executeur: Wonen in het buitenland sluit je onder Nederlands erfrecht niet uit als executeur. Regel wel bewijs van je bevoegdheid en hulp ter plaatse.

Zit er een huis, een bankrekening of ander bezit in het buitenland in de nalatenschap, dan kunnen er extra stappen nodig zijn. In beginsel geldt één erfrecht voor de hele nalatenschap. Maar voor het overschrijven van een buitenlandse woning of het vrijgeven van een rekening kunnen plaatselijke regels en documenten gelden, vaak met hulp van een notaris of adviseur daar.

Ligt het bezit in een ander land van de Europese Unie, dan kan een Europese erfrechtverklaring helpen. Daarmee kunnen erfgenamen, executeurs, beheerders van de nalatenschap en sommige mensen die een legaat krijgen hun rechten of bevoegdheden in een ander deelnemend land aantonen. Zo'n verklaring is niet altijd nodig.

Erfbelasting

Welk erfrecht geldt en waar je erfbelasting betaalt, zijn twee verschillende vragen. De Europese Erfrechtverordening gaat niet over belasting. Er kan dus één erfrecht gelden terwijl meer dan één land belasting heft.

Voor de Nederlandse erfbelasting is in de eerste plaats van belang waar de overledene voor de erfbelasting woonde. Waar jij als erfgenaam woont, is daarvoor in beginsel niet bepalend. Een Nederlander die binnen tien jaar na zijn vertrek uit Nederland overlijdt, wordt voor de erfbelasting in beginsel geacht nog in Nederland te wonen. Woonde hij langer dan tien jaar in het buitenland, of was hij geen Nederlander en woonde hij hier niet, dan is er doorgaans geen Nederlandse erfbelasting. En ook als Nederlandse erfbelasting geldt, kunnen vrijstellingen ervoor zorgen dat je niets betaalt.

Het land waar de overledene of jij woont, kan ook belasting heffen. Er bestaan regelingen om dubbele belasting te verminderen of te voorkomen. Hoe dat uitpakt, hangt af van de landen en je situatie. Doe je in Nederland aangifte, vermeld daarin dan de buitenlandse belasting.

Successiewet 1956, artikel 3 (tienjaarsregel)