NotarisVandaag

Een schenking terugvragen: wanneer kan dat?

Een uitgevoerde schenking kun je meestal niet eenzijdig terugvragen omdat je spijt hebt, ruzie krijgt of het geld zelf nodig hebt.

Door mr R.T. van Leeuwen, notaris te Utrecht7 min leestijdBijgewerkt

Kort antwoord

Een uitgevoerde schenking kun je meestal niet eenzijdig terugvragen omdat je spijt hebt, ruzie krijgt of het geld zelf nodig hebt. Dat kan anders zijn als een recht op herroeping is afgesproken, een relevante voorwaarde wordt vervuld of de wet een reden geeft om de schenking ongedaan te maken. Begin daarom met de oorspronkelijke afspraken en de omstandigheden waaronder je hebt geschonken.

Soms verandert er veel na een gift. De relatie met een kind verslechtert of je krijgt onverwacht hoge zorgkosten. Dat is begrijpelijk ingrijpend. Juridisch is vooral van belang welke rechten zijn afgesproken en of aan de voorwaarden voor terugvordering is voldaan.

Waarom is een schenking niet gewoon terug te draaien?

Artikel 7:175 BW omschrijft een schenking als een overeenkomst die de ontvanger ten koste van het vermogen van de schenker verrijkt. Het is dus niet alleen een vrijblijvende bedoeling van de gever.

Het ontbreken van een notariële akte betekent niet automatisch dat een gewone geldschenking ongeldig is. Ook berichten, overboekingen en de overige omstandigheden kunnen van belang zijn voor de vraag wat is afgesproken.

Maak eerst onderscheid tussen een schenking en een lening. Was terugbetaling vanaf het begin overeengekomen? Dan kan het om een lening gaan. Noem een eerder geschonken bedrag achteraf niet alleen ‘een lening’ omdat je het nu terug wilt.

Voor de gewone uitgangspunten lees je geld schenken aan je kind.

Wanneer helpt een herroepelijke schenking?

Bij een herroepelijke schenking is vooraf afgesproken dat de schenker de schenking onder bepaalde voorwaarden of binnen een bepaalde bevoegdheid kan terugdraaien. Hoe ruim die mogelijkheid is, hangt af van de overeenkomst.

Controleer bijvoorbeeld:

  • wie het herroepingsrecht mag gebruiken;

  • of een reden nodig is en welke redenen zijn genoemd;

  • hoe de verklaring moet worden gedaan;

  • of een termijn geldt;

  • wat precies moet worden teruggegeven;

  • wat er met het herroepingsrecht gebeurt bij overlijden.

De mogelijkheid om te herroepen kun je niet zomaar eenzijdig toevoegen nadat de gift onherroepelijk is gedaan. Een nieuwe afspraak vergt medewerking en kan eigen juridische en fiscale gevolgen hebben.

Voorbeeld: je schenkt € 25.000 met een schriftelijk afgesproken recht om het bedrag terug te vragen als je zelf onvoldoende middelen voor je verzorging hebt. Of je dat recht kunt gebruiken hangt af van de exacte formulering en jouw situatie. Alleen zeggen dat je inmiddels meer geld wilt overhouden bewijst niet automatisch dat de afgesproken voorwaarde is vervuld.

Wat als het geld voor een bepaald doel was bedoeld?

Een verwachting is niet altijd een afdwingbare voorwaarde. ‘Ik hoop dat je dit voor je studie gebruikt’ is iets anders dan een duidelijke afspraak met rechtsgevolgen als het bedrag anders wordt besteed.

Laat beoordelen of sprake is van een voorwaarde, een verplichting of alleen een wens. Is afgesproken dat de schenking vervalt als iets gebeurt (een ontbindende voorwaarde)? Dan kan dat gevolgen hebben zodra het gebeurt. Bij een geschonden verplichting kunnen andere stappen nodig zijn. Niet iedere teleurstelling geeft daarom hetzelfde recht op terugbetaling.

Bewaar de overeenkomst en de berichten die laten zien wat bij de schenking is besproken. Een bankomschrijving kan helpen, maar beschrijft niet altijd alle afspraken.

Kan misbruik, bedreiging of bedrog een grond zijn?

Ja. Artikel 3:44 BW noemt bedreiging, bedrog en misbruik van omstandigheden als redenen om een rechtshandeling zoals een schenking te laten vernietigen (ongedaan te maken). Voor iedere grond gelden eigen voorwaarden. Dat iemand oud, ziek of afhankelijk was is op zichzelf niet genoeg om iedere schenking ongeldig te verklaren.

Artikel 7:176 BW bevat bij misbruik van omstandigheden een bijzondere bewijsregel voor schenkingen. Als voldoende feiten worden gesteld waaruit misbruik volgt, kan de bewijslast anders komen te liggen. De wet kent uitzonderingen, onder meer wanneer van de schenking een notariële akte is opgemaakt.

Zie dit niet als een automatische terugbetalingsregeling. Verzamel de feiten rond het moment van schenken en laat beoordelen of die voldoende zijn om de schenking te laten vernietigen. Achteraf ontevreden zijn over de relatie is een andere situatie dan misbruik bij het tot stand komen van de gift.

Wat als de ontvanger zich ernstig misdraagt?

Alleen ruzie, minder contact of een gevoel van ondankbaarheid is geen algemene wettelijke knop om iedere schenking terug te halen. Artikel 7:184 BW noemt wel specifieke vernietigingsgronden. Daaronder valt onder meer het opzettelijk plegen van een misdrijf jegens de schenker of diens naaste betrekkingen.

Ook andere nauw omschreven situaties vallen onder dat artikel, zoals bepaalde niet nagekomen verplichtingen. Laat de wettelijke omschrijving precies toetsen. Voor een vordering op deze grond geldt volgens artikel 7:185 BW een korte verjaringstermijn van één jaar vanaf kennis van het relevante feit. Wacht bij ernstig gedrag dus niet met advies inwinnen.

En als toestemming van de echtgenoot ontbrak?

Voor giften kan toestemming van de andere echtgenoot vereist zijn. De wet maakt onder meer een uitzondering voor gebruikelijke, niet bovenmatige giften en kent daarnaast bijzondere regels. Daarom moet de concrete schenking worden beoordeeld.

Was toestemming vereist maar ontbreekt die? Dan kan de andere echtgenoot onder artikel 1:89 BW een bevoegdheid tot vernietiging hebben. Dat is een eigen recht van die echtgenoot. Het is niet zonder meer een herroepingsrecht dat de schenker zelf kan gebruiken.

Wat gebeurt er met de schenkbelasting?

Een geldige herroeping kan aanleiding geven tot vermindering van eerder geheven schenkbelasting. Dat vraagt een afzonderlijke fiscale beoordeling en zo nodig een verzoek. Niet iedere vrijwillige terugbetaling is automatisch dezelfde situatie. Artikel 53 Successiewet kent bovendien een eigen verzoekprocedure en termijnen. In de gevallen waarin de oorzaak van de vermindering niet ook aanleiding geeft tot belastingheffing moet de aangifte voor het verminderingsverzoek binnen acht maanden na die oorzaak worden ingediend. Laat bij een herroeping daarom ook meteen de fiscale afwikkeling beoordelen.

De Kennisgroepen Belastingdienst lichten bovendien toe dat een eerder gebruikte eenmalig verhoogde vrijstelling onder voorwaarden opnieuw bruikbaar kan zijn na herroeping om andere dan fiscale redenen. Alle voorwaarden moeten bij de nieuwe schenking opnieuw worden getoetst. Gebruik een herroeping daarom niet als eenvoudige truc om een vrijstelling opnieuw te benutten.

Ook kan een herroepingsrecht in beginsel naar erfgenamen overgaan als niet anders is afgesproken. Dat betekent niet dat alle schenkingen na het overlijden van de schenker terug te halen zijn. Er moet eerst een bestaand en overdraagbaar recht zijn. Een terugkerend bedrag kan vervolgens deel uitmaken van de fiscale afwikkeling van de nalatenschap.

Hoe pak je een mogelijke terugvordering aan?

Maak één dossier met de schenkingsafspraak, bankafschriften, relevante berichten en een tijdlijn. Noteer wanneer je hoorde van een feit dat een reden kan zijn om de schenking aan te vechten. Laat bepalen welk recht je hebt, wie dat mag uitoefenen en welke termijn geldt.

Verstuur daarna pas een juridisch passende verklaring of aanmaning. Boek het geld niet zelf terug en laat een familielid niet zonder bevoegdheid namens een kwetsbare schenker handelen. Bij een blijvend geschil kan een advocaat nodig zijn.

Je volgende stap

Laat de oorspronkelijke afspraken beoordelen voordat je terugbetaling verlangt. Neem contact op met NotarisVandaag als je een toekomstige schenking zorgvuldig wilt regelen of wilt weten welke beoordeling voor een bestaande schenking nodig is.

Bronnen en juridisch kader

Geraadpleegd op 4 november 2026. Wetteksten zijn rechtstreeks geraadpleegd.

Terug naar Schenken