De gezamenlijke rekening bij samenwonen

Vrijwel elk stel opent er een. De boodschappen, de energie en de woonlasten lopen via één rekening. Praktisch is dat onmisbaar. Juridisch zit er meer aan vast dan mensen denken en het misverstand is bijna altijd hetzelfde: mensen denken dat een gezamenlijke rekening betekent dat het geld van hen samen is.

Dat volgt er niet uit.

Twee vragen die je moet scheiden

Bij een gezamenlijke rekening spelen twee verschillende vragen en die worden constant door elkaar gehaald.

De eerste vraag is wat jullie ten opzichte van de bank kunnen. De tweede vraag is wie van jullie onderling recht heeft op het saldo. Het antwoord op de eerste vraag zegt niets over het antwoord op de tweede.

Wat de tenaamstelling wel betekent

Bij een en-of-rekening kunnen jullie er allebei zelfstandig over beschikken. Geen van beiden heeft de handtekening van de ander nodig voor een overboeking of een opname.

Juridisch is een positief saldo een vordering op de bank. Bij een en-of-rekening mag de bank in beginsel aan ieder van jullie afzonderlijk uitbetalen en is zij daarmee bevrijd.

Dat betekent niet dat het uitgekeerde bedrag in jullie onderlinge verhouding ook volledig van die persoon is. Dat is een andere vraag en die komt hierna.

Dat werkt ook de andere kant op. Staat de rekening rood dan zijn jullie tegenover de bank allebei aansprakelijk voor het hele debetsaldo.

Een en-en-rekening werkt anders. Daar moeten jullie allebei tekenen. Veiliger en in de praktijk onwerkbaar voor de dagelijkse huishouding.

Wat de tenaamstelling niet betekent

De tenaamstelling zegt niets over wie van jullie onderling gerechtigd is tot het saldo. De Hoge Raad heeft dat al in 2007 uitgemaakt. De verhouding tussen jullie en de bank staat los van de verhouding tussen jullie onderling.

Er is dus geen regel die zegt dat jullie ieder recht hebben op de helft. Ook niet als de rekening al tien jaar op beide namen staat. Het gerechtshof Den Bosch heeft geoordeeld dat het omzetten van een eigen rekening naar een en-of-rekening op zichzelf geen afspraak oplevert dat ieder recht heeft op de helft. Er was namelijk geen aanbod en geen aanvaarding. Het was een praktische keuze en niets meer.

Zijn er geen afspraken dan wordt in beginsel gekeken naar wat ieder heeft gestort. Dat klinkt redelijk en het is in de praktijk lastig, want na jaren van vermenging is die inleg niet meer te reconstrueren.

Bij een breuk

Hier komt het samen. Wie stelt dat hij recht heeft op meer dan de helft moet dat bewijzen. Zonder afspraak en zonder administratie is dat een discussie over bankafschriften van jaren geleden.

Twee dingen om nu te doen.

Leg in het samenlevingscontract vast hoeveel ieder maandelijks bijdraagt en hoe het saldo bij het einde wordt verdeeld. Dat is een afspraak en die geldt.

Houd bij welke stortingen uit privévermogen komen. Een erfenis, een schenking van je ouders, de opbrengst van een eigen auto. Spreek af dat zo'n storting een vergoedingsrecht oplevert.

Let daarbij op de tijd. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft geoordeeld dat een vergoedingsvordering tussen samenwoners al tijdens de relatie kan verjaren. Bij samenwoners geldt niet de bescherming die gehuwden hebben. Maak dus periodiek de balans op in plaats van te denken dat je het bij het einde wel uitzoekt.

Praktisch punt: een en-of-rekening kan door één van beiden worden leeggehaald. Dat is niet netjes en het gebeurt. Spreek af dat de rekening bij het einde van de relatie wordt geblokkeerd of omgezet.

Bij schulden en beslag

Hier is de praktijk harder dan het recht.

Legt een deurwaarder beslag ten laste van een van jullie beiden dan valt het hele saldo van de en-of-rekening onder dat beslag. Dat is de werkelijkheid op de dag dat het gebeurt.

Dat betekent niet dat de schuldeiser er ook op mag verhalen. Beslissend is of het saldo tot het vermogen van de schuldenaar behoort. Blijkt dat het geld uitsluitend van de andere rekeninghouder was dan kan verhaal onrechtmatig zijn. In een zaak waarin het hele saldo van de partner bleek te komen moest de schuldeiser het afgedragen bedrag terugbetalen. Dat de schuldeiser de interne verhouding niet kende deed daar niet aan af.

Het praktische gevolg is minder rooskleurig dan die uitspraak klinkt. Je moet zelf aantonen dat het saldo in jullie onderlinge verhouding aan jou toekwam en je moet er iets voor doen. In de tussentijd kun je er niet bij.

Heeft een van jullie een onderneming of loopt er een betalingsregeling dan is dat dus een reden om het saldo op de gezamenlijke rekening laag te houden en spaargeld op een eigen rekening te zetten. Niet omdat het recht dat vraagt maar omdat je anders bewijslast en tijdverlies koopt.

Bij overlijden

Bij overlijden van een van jullie wordt de rekening bij veel banken geblokkeerd of beperkt totdat duidelijk is wie de erfgenamen zijn. Je kunt dan tijdelijk niet bij het geld waarmee je de vaste lasten betaalt.

In de nalatenschap valt het deel waartoe je partner onderling gerechtigd was. Dat is niet automatisch de helft. Ook hier hangt het af van de afspraken en van wie wat heeft gestort. Ben je zelf geen erfgenaam dan gaat dat deel naar de familie van je partner.

Een verblijvingsbeding in je samenlevingscontract kan dit opvangen voor het deel dat gemeenschappelijk is. Zorg daarnaast dat je een eigen rekening houdt met genoeg saldo om een paar maanden door te komen. Dat is de goedkoopste voorziening die er is.

Wat je regelt en wat het contract wel doet

Drie rekeningen werkt in de praktijk het prettigst. Eén gezamenlijke voor de huishouding en voor ieder een eigen rekening.

Wees wel eerlijk over wat een samenlevingscontract hier doet. Het bepaalt niet zelfstandig van wie het geld is. Dat volgt uit de stortingen, de administratie en de herkomst. Wat het contract doet is jullie afspraken vastleggen zodat er iets is om naar te wijzen. En dat is precies wat er ontbreekt op het moment dat het nodig is.