Hoe beoordeelt de notaris of je wilsbekwaam bent?

Bij elke akte die de notaris passeert, beoordeelt hij of jij begrijpt wat je tekent. Dat is geen formaliteit. Als achteraf blijkt dat je de gevolgen niet kon overzien, is de akte vernietigbaar en dan is er niets geregeld. Juist bij een levenstestament is dat een reëel risico, want dat document wordt vaak gemaakt op een moment dat er al iets speelt.

Het uitgangspunt is dat je het mag

Belangrijk om te weten: het vertrekpunt is dat iedereen die niet handelingsonbekwaam is, bevoegd is om rechtshandelingen te verrichten. De notaris moet je dus zoveel mogelijk in staat stellen om te regelen wat je wilt. Pas als er aanleiding is om te twijfelen, gaat hij verder onderzoeken.

Dat betekent ook dat een notaris niet standaard om een medische verklaring vraagt. Dat mag niet uitsluitend gebeuren om het eigen aansprakelijkheidsrisico af te dekken.

Het stappenplan

De KNB heeft samen met onder meer Alzheimer Nederland en ouderenbonden het Stappenplan beoordeling wilsbekwaamheid vastgesteld. Dat geeft de notaris een toetsingskader bij cliënten op hoge leeftijd, met een diagnose beginnende dementie, met een lichte verstandelijke beperking, met niet-aangeboren hersenletsel of met een psychische aandoening.

Het stappenplan werkt met indicatoren. Eén indicator zegt op zichzelf niets, maar vraagt wel extra oplettendheid. Voorbeelden van signalen:

• wat je wilt regelen past niet bij het beeld dat de notaris van je heeft
• je wijzigt je akte kort na elkaar of opvallend vaak
• je wordt sterk gestuurd door iemand die mee is
• je kunt de gevolgen van een keuze niet in eigen woorden navertellen
• de constructie is complex in verhouding tot wat je erover kunt zeggen

Wat er in het gesprek gebeurt

De notaris zal je vragen om in je eigen woorden te vertellen wat je wilt regelen en waarom. Niet om je te overhoren, maar omdat begrip zich laat horen in de motivering. Ook zal hij vragen wat je belangrijk vindt en welke alternatieven je hebt overwogen.

Kom je met iemand mee, dan zal de notaris een deel van het gesprek met jou alleen voeren. Dat is standaard en niet persoonlijk bedoeld. Het is de enige manier om vast te stellen of wat er op tafel ligt jouw wens is en niet die van je begeleider. Een notaris die dat naliet is daar door de tuchtrechter op aangesproken.

Als er twijfel blijft

Bij twijfel kan de notaris een kantoorgenoot laten meekijken. Blijft de twijfel, dan kan hij een onafhankelijk arts inschakelen voor een wilsbekwaamheidsonderzoek. Dat moet een onafhankelijke arts zijn, dus niet de arts van de zorginstelling waar je verblijft en meestal ook niet je eigen huisarts. Artsen die dit soort onderzoeken mogen doen zijn te vinden in het VIA-register. De kosten van dat onderzoek komen voor jouw rekening.

Luidt de uitkomst dat je wilsbekwaam bent, dan kan de akte gewoon worden gepasseerd. Luidt de uitkomst anders, dan gaat het niet door. Dan resteert een gang naar de kantonrechter voor bewind of mentorschap.

Dat is precies de reden om dit niet uit te stellen. Wilsbekwaamheid laat zich niet inhalen.